‘Biermeisje’ is gevaarlijk beroep

‘Biermeisjes’ verkopen in Cambodja bier in de horeca en krijgen daar te maken met seksueel geweld. Heineken is niet van plan met biermeisjes te stoppen.

Een biertje bestel je in Cambodja niet aan de bar. „Als je in Cambodja naar een restaurant gaat, komen er wel vijftien vrouwen van verschillende biermerken aan je tafel staan om de aandacht te trekken. Sommigen fluisteren in je oor, of ze raken je aan”, zegt Ian Lubek, een Canadese hoogleraar die onderzoek doet naar het fenomeen ‘biermeisjes’.

Als de bezoeker eenmaal voor een merk heeft gekozen, komt het meisje aan tafel zitten en vult ze de glazen bij. Biermeisje is een gevaarlijk beroep. Ze krijgen vaak te maken met geweld en worden gedwongen tot seksueel contact.

Alle grote bierbrouwerijen, zoals Heineken, Carlsberg en Inbev (Dommelsch, Hoegaarden) maken in Cambodja gebruik van biermeisjes. De Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) riep de Nederlandse brouwer Heineken op de aandeelhoudersvergadering in april van dit jaar nog op de situatie van de meisjes te verbeteren. Heineken zegt al sinds 2002 er iets aan te zullen doen. Maar volgens Lubek, die is verbonden aan de universiteit van Guelph in Canada, is er sindsdien weinig veranderd.

Dit weekend publiceert Lubek resultaten van een enquête die hij in augustus hield onder 42 bierverkoopsters in Siem Reap. Daaruit blijkt dat de kleding waarin de vrouwen werken minder pikant is geworden en bij sommige restaurants worden ze nu met een busje thuisgebracht. Maar de problemen zoals overmatig alcoholgebruik, prostitutie en aidsbesmetting zijn nauwelijks afgenomen.

„De materie is complex”, zegt het hoofd van de afdeling gezondheidszaken van Heineken, Katinka van Cranenburgh. „Als wij ons terugtrekken nemen onze concurrenten onze plaats direct in. Daar is niemand mee geholpen.”

In Cambodja werken 4.000 à 5.000 biermeisjes. Lubek vertelt dat de vrouwen zich gedwongen voelen mee te drinken, omdat ze bang zijn anders klanten mis te lopen. Uit de enquête van Lubek blijkt dat bijna driekwart van de vrouwen op deze manier 27 dagen per maand bier drinkt, gemiddeld 1,4 liter per avond.

Een ruime meerderheid van de bierverkoopsters heeft te maken met bedreiging, geweld en aanranding, bleek in 2005 al uit onderzoek van hulporganisatie CARE. 40 procent van de ondervraagden had te maken gehad met verkrachting of andere gedwongen seksuele handelingen. Ook uit dit onderzoek bleek dat bijna alle vrouwen bovenmatig alcohol gebruiken.

De biermeisjes verdienen ongeveer 60 dollar (43 euro) per avond, volgens Lubek de helft van wat nodig is om rond te komen. Daarom doet naar schatting eenderde tot de helft van hen daarnaast aan betaalde seks, twee à drie keer per maand. Onderzoek tussen 1997 en 2003 wees uit dat 20 procent van de biermeisjes besmet is met het aidsvirus. Volgens Lubek is dat inmiddels iets lager.

Heineken heeft geen cijfers over het percentage besmettingen met hiv, maar zegt dat van de categorie zangers, dansers en biermeisjes 6 procent is besmet met het virus, dat kan leiden tot aids. Het bedrijf meent dat er geen relatie is tussen het fenomeen biermeisjes en het aantal aidsgevallen bij hen.

Van Cranenburgh vindt dat het makkelijk is om vanuit de westerse stoel te oordelen over biermeisjes. „De verhoudingen tussen man en vrouw zijn daar zó scheef”, zegt Van Cranenburgh. Sinds 2002 reist ze ongeveer drie keer per jaar naar Cambodja. „Vrouwen worden daar niet gerespecteerd. Ze zijn niet zo veel waard als mannen. Het land heeft een geweldscultuur. Zowel fysiek als seksueel geweld.”

Volgens Heineken zal de situatie niet verbeteren als het bedrijf stopt met biermeisjes. „Dan springen brouwers die het minder nauw nemen, in dat gat”, denkt Van Cranenburgh. Dat de belangrijkste brouwers vorig jaar een gedragscode hebben ondertekend die de situatie moest verbeteren, heeft daar weinig aan veranderd.

Heineken geeft dit jaar de biermeisjes voorlichting over hygiëne en condoomgebruik. De bierbrouwer heeft hun ook verboden seksueel contact te hebben met horecabezoekers en heeft de salarissen verhoogd tot ongeveer het niveau van een textielarbeider, het meest voorkomende beroep in Cambodja.

Ook heeft Heineken de meisjes aangeraden zich regelmatig te laten testen op hiv. Het bedrijf vergoedt de medische behandeling niet, omdat de overheid die gratis verstrekt. Onderzoeker Lubek stelt echter dat de eisen om mee te mogen doen aan het overheidsprogramma hoog zijn en dat er daardoor vrouwen buiten de boot vallen.

Heineken zegt niet hoeveel omzet het bedrijf heeft in Cambodja. Ongeveer 120 biermeisjes werken rechtstreeks voor het Heineken-merk, rond 580 biermeisjes werken voor bedrijven waar Heineken een aandelenbelang in heeft. Hiervan is Tiger Beer het belangrijkste merk. Volgens Lubek verkopen echter 700 meisjes Heineken bier en ongeveer evenveel ‘promoters’ het Tiger-pils. Volgens hem verkoopt elk biermeisje per jaar voor 15.000 à 42.000 dollar aan bier.

Directeur Giuseppe van der Helm van de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling zegt dat hij tijdens de aandeelhoudersvergadering van volgend jaar zeker op de kwestie zal terugkomen. „De eerste keer vragen we iets vriendelijk. Maar als er vervolgens niets gebeurt, worden we minder vriendelijk.”

Van der Helm heeft begrip voor het standpunt van Heineken dat het bedrijf niet als enige brouwerij in Cambodja het biermeisjesprobleem kan oplossen, maar vindt dat Heineken wel het voortouw moet nemen. Bijvoorbeeld door de salarissen van de vrouwen verder te verhogen, waardoor ze minder kwetsbaar worden. „Ik denk dat Heineken best een stapje harder mag lopen.”

Rectificatie / Gerectificeerd

Biermeisje

In het artikel ‘ Biermeisje ’ is gevaarlijk beroep (6 oktober, pagina 23) staat dat bierverkoopsters in Cambodja ongeveer 60 dollar per avond verdienen. Ze verdienen 60 dollar per maand.