Tovenaarsleerling met doodsverachting

Als je de hele avond naar de nieuwe zender Het Gesprek hebt gekeken, doet de professionaliteit van Pauw & Witteman (VARA/NPS) bijna weldadig aan. Maar de lengte van de met blikkerig geluid opgenomen praatsessies van Het Gesprek biedt ook voordelen.

Gisteren was ex-moslim en PvdA-gemeenteraadslid Ehsan Jami te gast in de eerste aflevering van Kruisverhoor, een programma gemodelleerd naar CNN’s Crossfire. Een linkse en een rechtse ondervrager zagen van twee kanten de hoofdpersoon door. Erg hard waren de vragen van Yoeri Albrecht (Vrij Nederland) en voormalig LPF-Kamerlid Joost Eerdmans niet, zodat Jami de kans kreeg in alle rust te laten zien wie hij is en waar hij voor staat.

Probleem blijft dat de 22-jarige student moeite heeft met het produceren van samenhangende zinnen. Tegenover Clairy Polak in Nova, later dezelfde avond, is hij dan ook kansloos. Hij distantieert zich een beetje van het stuk waarin hij samen met Geert Wilders (PVV) de profeet Mohammed met Hitler vergeleek: „In de tekst zeggen wij dus neer van de paralleltrekking”, meent Jami, maar dat kwam alleen doordat terreurbestrijder Tjibbe Joustra zich eerder gemengd had in het islamdebat en dat had hij niet mogen doen. Het was niet zo bedoeld, die paralleltrekking.

„Is dit een excuus?”, wil Polak namens ons graag weten. Jami: „Tja, excuus, in zoverre, ja, zeer zeker eigenlijk”.

Het is duidelijk dat Ehsan Jami meer ruimte behoeft om zichzelf goed te kunnen uitdrukken op televisie. Het gedeeltelijk portretterende interview in Kruisverhoor leert ons dat Jami zich pas sinds een jaar of drie, vier Nederlander voelt. Waar gelooft hij nu in? In de Universele Rechten van de Mens: „Ik geloof ook in een opperwezen, maar ik ben geen religieus mens”. Navraag over hoe zijn opperwezen er uitziet leidt tot een prompt antwoord: „Iemand die de Universele Rechten van de Mens handhaaft”.

Zichzelf vergelijkt Ehsan Jami met Neo, de held van de film The Matrix, die leeft in een virtuele wereld en niet meer op zijn schreden kan terugkeren. Je zou hem ook een tovenaarsleerling kunnen noemen, die de wereld wil redden en daarbij krachten heeft opgeroepen die te sterk voor hem zijn.

Een en ander gaat gepaard met doodsverachting. Wat Jami in die paar jaar dat hij zich Nederlander voelt nog niet heeft overgenomen is de nationale neiging tot lijfsbehoud. Persoonlijk zou hij het niet erg vinden jong te sterven voor zijn ideaal, alleen voor zijn moeder en zus zou dat erg zijn.

Ondervrager Albrecht beschrijft gedetailleerd hoe hij in de lijkkamer van Theo van Gogh onder diens colletje constateerde dat zijn nek ‘van hier tot daar’ was doorgesneden en wil dan van Jami weten of hij wel begrijpt waar hij zich in begeeft.

Het is even stil en dan zegt Jami: „Ik begrijp het wel maar ik snap het niet. Dit is niet mijn Nederland en ik wil mijn Nederland terug. In februari komt er een film van mij die zal choqueren. Het kan een tekenfilm zijn”. Albrecht: „De cartooncrisis in het kwadraat?” Ja, op zoiets moeten we ons voorbereiden.

Deze belofte valt moeilijk te rijmen met andere uitspraken in hetzelfde onderhoud, bijvoorbeeld dat negentig procent van de Nederlandse moslims nog niet eens de kaft van de Koran heeft gezien en de plechtige uitroep: „Tolerantie bevorderen, daar gaat het om, heren!”

Nadat Jami zich en passant heeft gedistantieerd van de politieke opvattingen van Wilders én Verdonk, alsmede van ‘reactionaire lieden in de PvdA, zoals minister Vogelaar, ja’, mag een andere Perzische Nederlander, Jami’s mentor Afshin Ellian, een uur lang tegenover Sven Kockelmann de apologie van Jami ter hand nemen: „Pacificatie zit in het DNA van de Nederlandse elite”.

Het Gesprek wordt onmisbaar voor wie de nieren wil proeven van neoconservatief Nederland.

Kijk ook op nrc.nl/beeldenstorm