PvdA-fractie ziet het zichzelf steeds verkeerd doen

Dit weekeinde legt de top van de PvdA verantwoording af aan een kritische achterban. Fractieleden vragen zich af wat er toch steeds fout gaat. „Het lijkt alsof wij verlies op verlies incasseren.”

Onzeker, ongeleid en geïrriteerd – zo oogt de PvdA-fractie in de Tweede Kamer. Het ene moment zoekt ze, tot ergernis van de coalitiepartners, de randen van het regeerakkoord op. Dan weer sluit ze compromissen en krijgt ze het verwijt van ‘draaien’ en ‘kiezersbedrog’. Fractieleden vragen zich af waarom zij geen goed kunnen doen. „Strijdbaar, maar onbeholpen”, typeert Kamerlid Diederik Samsom zijn fractie.

De verwijten komen van de oppositie én van de achterban. En dat is zorgelijk: dit weekend houdt de PvdA haar halfjaarlijkse congres. Daar zal de partijtop verantwoording moeten afleggen over het beleid van het vierde kabinet-Balkenende (CDA, PvdA, ChristenUnie).

Twee recente incidenten zijn tekenend voor de situatie. Het eerste is van dinsdag, tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen. PvdA’er Paul Tang wordt in zijn betoog onderbroken door D66-leider Alexander Pechtold. Waar, vraagt deze, blijft het grote plan dat PvdA-fractievoorzitter Tichelaar een week eerder had aangekondigd om de koopkracht te repareren? Tang: „Ik zal heel even kijken. O, het komt niet.” De oppositie schatert. De term ‘tichelaren’ is geboren: iets roepen en het dan niet waarmaken. Tichelaar had zijn plan een week eerder moeten inslikken. Het was ondoordacht, niet overlegd met de coalitie. Tangs antwoord dat er gratis schoolboeken komen, en dat dat ook mooi is de middeninkomens, wordt weggehoond.

Tweede incident: gisteren, bij een spoeddebat over een referendum over het Europees Verdrag. De PvdA-fractie had na lang beraad besloten een referendum niet te steunen. En dat terwijl Tichelaar in juni nog zei dat er „nu geen enkele reden is om géén referendum te houden”. Het had de schijn van politiek handjeklap. De oppositie verwijt PvdA-woordvoerder Luuk Blom daarom dat zijn partij „een draai” heeft gemaakt. Blom stormt naar de interruptiemicrofoon en roept geëmotioneerd: „Ik word dit spuugzat, dat hele draaiverhaal!”

De afgelopen twee dagen kreeg Diederik Samsom 420 e-mailtjes, hij heeft het net nog geteld. „Onze achterban is nu eenmaal niet te vergelijken met de bedaagdere leden van het CDA.” Als leden hem kiezersbedrog verwijten, mailt hij „geagiteerd” terug. „Ik verzet me tegen de mentaliteit van I want it all, I want it now. Ik wil ook dat het ontslagrecht behouden blijft én dat er een referendum over het Europees Verdrag komt.”

[Vervolg PVDA: pagina 3]

PVDA

‘Gewend om te verliezen’

[Vervolg van pagina 1] „Maar”, zo zegt Samsom, „zo werkt politiek gewoon niet.” Zijn collega Hans Spekman denk soms terug aan zijn tijd als wethouder in Utrecht. „Ik ben het wel gewend te verliezen, dat gebeurde toen ook. Het hoort bij samenwerken met andere partijen. Maar het is eigen aan de PvdA dat zij zich er vervolgens zes keer in rond wentelt.”

Als CDA’ers een compromis sluiten, kraait er geen haan naar, zeggen PvdA’ers. Maar als zíj dat doen, is het huis te klein. Dat kan ook aan henzelf liggen, zeggen sommige fractieleden. „Pr-technisch doen we het niet slim”, zegt Samsom. Neem de Miljoenennota. De PvdA kon de boodschap uitdragen dat de begroting links was. Samsom: „We hebben er maar een uurtje van kunnen genieten.”

Pas nog presenteerde Tichelaar een plan om de middeninkomens te verbeteren. Er was geen financiële dekking voor afgesproken, het plan was niet met CDA en ChristenUnie overlegd. Tichelaar moest zijn plan laten varen. De beschouwingen verliepen, zo zeggen een paar fractieleden off the record, gewoon slecht. Tichelaar kwam er nauwelijks aan te pas, de boodschap van de ‘meest linkse begroting ooit’ raakte ondergesneeuwd.

Sommige PvdA’ers ergerden zich aan de manier waarop Tichelaar het succes verspeelde. Het ontbreekt hem volgens een paar leden aan strakke leiding. Op cruciale momenten lijkt hij afwezig. Zoals bij de plotseling dreigende crisis, vorige week. Samsom zei dat de PvdA een versoepeld ontslagrecht niet zou meemaken. Het CDA reageerde verbaasd.

Spekman zegt dat „de buitenwereld het idee krijgt dat de PvdA verlies op verlies incasseert”. „Ik begrijp wel dat mensen die voor één thema op de PvdA hebben gestemd, zich bedonderd kunnen voelen. Het was nota bene de huidige coalitiegenoot CDA die het imago van de PvdA als partij die draait, tijdens de verkiezingscampagne van 2006 „in de markt heeft gezet”, zegt Spekman. „En dat verwijt laat ons sindsdien niet los.”

Nieuws over het PvdA-congres morgen op nrc.nl