Mijnongeluk symptoom verval goudsector

Het mijnongeluk in Zuid-Afrika legt het verval in de Zuid-Afrikaanse goudsector bloot. Door teruglopende reserves en een torenhoge goudprijs nemen bedrijven steeds grotere risico’s.

Voor het ijverige publicrelationsteam van het Zuid-Afrikaanse mijnbedrijf Harmony Gold is er geen redden meer aan. Alle 3.200 mijnwerkers die vanaf dinsdagnacht vastzaten in de Elandsrandmijn in Carletonville, waren gisteravond weliswaar veilig thuis bij vrouw en kinderen. Geen doden, geen gewonden, de kompels klaagden hooguit over uitdroging en vermoeidheid. Maar hoe gunstig ook de afloop van het incident, de naam Harmony is nu synoniem met verwaarlozing en roekeloos management.

Met dank aan de vakbonden, die vanaf het moment dat het incident als breaking news de wereld rondging, de directie verweten „al jaren geen onderhoud aan de mijn te hebben gepleegd”. Hoe kon het anders gebeuren dat een 15 meter lange pijp in een van de schachten zo maar afbrak en op de elektriciteitskabels van de lift viel en de stroomuitval veroorzaakte? Hoe kon het anders gebeuren dat de nooduitgangen naar een belendende mijn waren ondergelopen met water?

Volgens Harmony is de mijn afgelopen zaterdag nog geïnspecteerd, zoals iedere week gebeurt en zoals het volgens de voorschriften ook hoort. Maar zelfs de voorzitter van Harmony, de steenrijke Patrice Motsepe, moest toegeven dat Harmony in zijn hemd stond voor de hele wereld. „We moeten ons opnieuw toeleggen op veiligheid, die nu zowel in ons bedrijf als in ons land veel te wensen overlaat”, zei hij gisteravond na het begroeten van de laatste mijnwerker die met de goederenlift naar boven werd gebracht. Vorig jaar kwamen 199 mijnwerkers om het leven in Zuid-Afrika, de meesten als gevolg van ingestorte tunnels en vallende rotsblokken.

Het ongeluk in de Elandsrandmijn verraadt het verval in de Zuid-Afrikaanse goudsector, ondanks de goudprijs, die sinds 1980 niet zo hoog heeft gestaan. Zuid-Afrika is nog steeds de grootste goudproducent ter wereld maar het aandeel in de wereldwijde productie liep in de afgelopen 25 jaar terug van 50 procent naar 11 procent. Goudproductie is sinds 1922 niet zo laag geweest als nu. Analisten waarschuwen dat China spoedig de eerste plaats zal overnemen. Zuid-Afrika graaft al meer dan 120 jaar naar goud, en de reserves raken op. Dat idee drijft de hoge goudprijs.

Het gevolg is dat goudbedrijven steeds dieper moeten en willen graven. Voor de meeste bedrijven die in de goldbelt rond Carltonville opereren, is drie kilometer onder de grond al heel gewoon. De mijnwerkers in de Elandsrandmijn kwamen vast te zitten op 2.200 meter diepte. De Elandsrandmijn is een van de meest arbeidsintensieve mijnen in Zuid-Afrika. Er werkt bijna 6.000 man.

De hoge goudprijs is voor sommige bedrijven ook een stimulans om mijnen die hun beste tijd gehad hebben, nieuw leven in te blazen. Met name Harmony Gold specialiseert zich in het reanimeren van de oudjes onder de mijnen. Harmony kocht de Elandsrandmijn in 2000 van AngloGold. Toen Anglo de mijn in 1978 opende waren de voorspellingen dat de mijn tegen 2001 leeggegraven zou zijn. De directeur van AngloGold, Bobby Godsell, slaakte in zijn toespraak bij de verkoop in 2000 een zucht van verlichting. De kosten werden te hoog, de winsten liepen al jaren terug, net als de kwaliteit van het goud. De Elandsrandmijn paste niet langer in de strategie.

Harmony hoopte met nieuwe technieken het ongelijk van Anglogold te bewijzen. Vamping is een van die technieken. Het komt erop neer dat het mijnbedrijf de vloeren en de wanden van de gesloten mijn opnieuw stofzuigt in de hoop meer goud te vinden. Maar Harmony’s droom om geld te verdienen met marginale mijnen als de Elandsrandmijn, is niet uitgekomen. Het bedrijf boekte de afgelopen jaren slechte resultaten. Afgelopen augustus trad de directeur die twaalf jaar lang het gezicht was, onverwachts af. Een week na het vertrek van Bernard Swanepoel maakte Harmony dramatische kwartaalresultaten bekend, en nam ook de financieel directeur ontslag. „Harmony staat onder grote druk”, zegt Barry Sergeant, onderzoeksjournalist en gespecialiseerd in de mijnindustrie. „Daarom verbaast het mij niet dat dit ongeluk uitgerekend in een van hun mijnen plaatsvindt. Zuid-Afrikaanse mijnen hebben zeker in vergelijking met landen als Rusland en China een hoge veiligheidsstandaard. Maar nu lijkt het er toch op dat er is afgedongen op veiligheid.” De Elandsrandmijn zal de komende zes weken gesloten blijven, in afwachting van de uitkomsten van een onderzoek.