Lieve help! Wat een hartstochten!

Onder het motto ‘Uit de schaduw’ discussieert de NRC Leesclub deze maand over Het dorp Stepantsjikovo en zijn bewoners van Fjodor M. Dostojevski. Pieter Steinz geeft in NRC Boeken vandaag het startsein. Hier enkele discussiepunten uit zijn bijdrage:

Het dorp Stepantsjikovo en zijn bewoners, dat eind 1859 in Het Russische woord verscheen, is in veel opzichten een scharnierboek in het oeuvre van Dostojevski. De roman heeft het lichtvoetige, Gogol-achtige van vroege romans als Arme mensen en De dubbelganger, maar wie goed leest kan in het verhaal van de landeigenaar die zich laat ringeloren door een Raspoetin avant la lettre ten minste één belangrijk thema zien dat in het latere werk zo’n overheersende rol zou gaan spelen: schuldgevoel.

Het dorp Stepantsjikovo is, zo zou je op het eerste gezicht zeggen, een comedy of manners. Dostojevski beschrijft met een licht-satirische inslag het met roddel, geldkwesties en huwelijksperikelen gevulde leven in de Russische provincie. Maar het bijzondere van het boek zit ’m in de confrontatie tussen de twee psychologisch nogal vreemd aangelegde hoofdpersonen.

Alle personages zijn knettergek, om met de Dostojevski-hater Vladimir Nabokov te spreken. En voortdurend worden er knuppels in het hoenderhok gegooid, van een schaking en een plotseling huwelijksaanzoek tot de opkomst van een bezopen geleerde. ‘Lieve help! Wat een hartstochten!’ roept een van de gasten in Stepantsjikovo terecht uit.

‘De grootste dramaturg sinds Shakespeare’ noemde de literatuurkenner George Steiner Dostojevski. Maar Nabokov omschreef hem juist als een ‘gemankeerd toneelschrijver’. Het is aan de lezer om te bepalen wie van de twee gelijk heeft in het geval van deze roman. Maar dat laat onverlet dat de roman leest als de novelization van een toneelstuk, een klucht en ook dat er nogal wat vragen na het lezen overblijven. Is Het dorp Stepantsjikovo inderdaad een hoogtepunt in het oeuvre van Dostojevski, zoals S. Vestdijk ooit beweerde? Zijn de hoofdpersonen meer dan flat characters? Is Oom Jegor honderd procent goed en de con man Foma honderd procent slecht? En, om een laatste brandende kwestie aan te roeren: wat bezielde Dostojevski toen hij zijn roman de ondertitel Uit de gedenkschriften van een vergeten burger’ meegaf?

Lees de gehele bijdrage en discussieer mee op de site www.nrc.nl/leesclub. Het dorp Stepantsjikovo is, net als de andere titels die in de Leesclub besproken zullen worden, te koop via www.nrc.nl/extra