‘Katyn’ leidt tot ophef in Polen

Een grootse oorlogsherdenking, die vandaag in Polen had moeten beginnen, is op de valreep afgelast, na beschuldigingen dat de huidige machthebbers voor de aanstaande verkiezingen goede sier willen maken met de ceremonie.

Vandaag zou een driedaagse herdenking beginnen voor duizenden Poolse officieren die in 1940 door Stalins geheime dienst, de NKVD, werden vermoord, onder meer in de bossen van Katyn, dichtbij Smolensk, in het westen van Rusland. De plechtigheid, waarbij 13.000 namen zullen worden voorgelezen, is uitgesteld tot na de verkiezingen van 21 oktober.

De Poolse officieren waren in handen van het Rode Leger gevallen nadat dat in september 1939 het oosten van Polen was binnengevallen. De NKVD (de latere KGB) vermoordde in totaal naar schatting 22.000 van deze Poolse gevangenen, op vier verschillende plaatsen. Een aantal van hen werd in de Witte Zee in schepen geladen die vervolgens op open zee tot zinken werden gebracht.

De afgelopen dagen ontstond vanuit de families van de slachtoffers kritiek omdat de datum van de ceremonie naar voren bleek te zijn gehaald door Polens president Lech Kaczynski. Zijn tweelingbroer, premier Jaroslaw Kaczynski, voert een harde campagne om te worden herkozen. De bewogen geschiedenis van Polen en Pools patriottisme spelen een belangrijke rol in de verkiezingen.

Andrzej Wajda, die zojuist de film Katyn heeft gemaakt, sloot zich aan bij de kritiek. De vermaarde filmregisseur schreef een brief aan de president toen hij hoorde dat slachtoffers van de massa-executie, onder wie zijn eigen vader, kapitein Jakub Wajda, postuum gepromoveerd zouden worden. „Deze promotie vindt plaats midden in een verkiezingsstrijd”, zei Wajda. „Ik wil niet dat de dood van mijn vader en duizenden anderen wordt uitgebuit.”

Volgens de president was de ceremonie juist vervroegd om samen te vallen met Wajda’s film, die twee weken geleden in première ging. Maar de keus voor 5, 6 en 7 oktober wekte alom verbazing, omdat deze data niets met Katyn of met Poolse geschiedenis te maken hebben. Gisteren werd bekend dat de ceremonie wordt uitgesteld tot 11 november, in Polen de Onafhankelijkheidsdag.

„Helaas zijn de motieven van de president verkeerd geïnterpreteerd”, zei een woordvoerder van Kaczynski. Volgens de president is de controverse niet veroorzaakt doordat hij de herdenking heeft vervroegd, maar is die in het leven geroepen door de critici van de plechtigheid.