54 schapen dansen over de heide

Herder Johan Griffioen loopt met zijn 54 Drentse heideschapen drie weken door de Utrechtse Heuvelrug.

Hij voert zo protest tegen de versnippering van het gebied.

De zon komt op, het gras is nat van de dauw. En daar staan ze: achter het hek, verscholen in de kraal achter een rij struiken. De 54 Drentse heideschapen van herder Johan Griffioen. Hij roept ze: „Goedemorgen dames en heren.” Ook de twee rammen kunnen een vriendelijke begroeting wel waarderen. De koppen steken omhoog, de dieren rennen naar hem toe. Hij aait ze en telt ze. Eentje ziet volgens hem „pips”. Hij onderzoekt het beest. „Poot verzwikt.” Hij trekt met een stift een groene streep op de rug van het beest. „Die houden we extra in de gaten.”

Griffioen loopt met zijn kudde schapen én hond Flo door de natuurcorridor van de Leusderheide naar de vliegbasis Soesterberg. En dat is niet zomaar een wandeling. Het is onderdeel van een protesttocht van honderd kilometer over de Utrechtse Heuvelrug. Johan Griffioen is van het Goois Natuurreservaat en samen met de mensen van Het Utrechts Landschap wil hij de versnippering van de Heuvelrug onder de aandacht brengen. Halverwege de vorige eeuw konden schaapskuddes ongehinderd over het gebied trekken, nu moeten ze hindernissen trotseren: autowegen, spoorlijnen, woonwijken, industriegebieden en hekwerken.

Het liefst zien de milieuorganisaties dat het gebied weer één groot samenhangend geheel wordt zodat dieren, maar ook mensen, zich naar alle kanten kunnen verplaatsen. De kudde loopt vandaag over het ecoduct dat over de A28 richting Amersfoort ligt. De brug voor dieren is volgens de herder een goed voorbeeld van hoe landschappen weer met elkaar kunnen worden verbonden. Het is nog kaal op het ecoduct uit 2005. Toch is er volgens Chris Bakker van Het Utrechts Landschap al wat wild overheen gegaan. Hij wijst naar de afdrukken van pootjes in het zand. De schapen staan er naast. Zij hebben in hun wollige vacht zaden zitten, afkomstig van de struiken in het veld waar ze hebben overnacht. „De schapen verspreiden tijdens de tocht de zaden, die komen dus ook op het ecoduct terecht”, legt Bakker uit. Zo ontstaat er overal diversiteit van flora en dat is alleen mogelijk als alles openligt en dieren zich ongestoord kunnen verplaatsen.

De kudde zet vervolgens koers naar de vliegbasis Soesterberg. Hond Flo houdt de schapen bijeen. Hij reageert op de commando’s van Griffioen en als hij naar eigen inzicht vindt dat een schaap zich niet goed bij de groep voegt, bijt hij in de wol. „Dat doet geen pijn”, verzekert de herder. Griffioen heeft niet al zijn schapen voor de tocht meegenomen. De oudste én de pubers zijn thuisgebleven. „Die wil ik niet mee hebben op een gevaarlijke oversteek.” De kudde danst over het landschap. De groep is al heel wat drukke punten gepasseerd. Griffioen krijgt daarbij hulp van verkeersregelaars, wijkagenten en de marechaussee. „We zijn dan een opvallende verschijning.”

Griffioen en zijn schapen komen aan bij de vliegbasis maar mogen van defensie het terrein niet op. „Een behoorlijke domper”, zegt de herder. „Maar we laten ons niet kisten en vervolgen onze route langs de hekken van het terrein.” Voor de milieuorganisaties is de vliegbasis een belangrijk punt. In 2009 draagt defensie het grootste deel van het gebied, ruim 380 hectare, over aan de provincie Utrecht. Een klein deel blijft in eigen beheer, daar komt een museum. Er is nog geen definitief besluit genomen over wat er met de rest van het landschap moet gebeuren. Het Goois Natuurreservaat en Het Utrechts Landschap willen dat het gebied volledig bij de Utrechtse Heuvelrug wordt getrokken.

De gemeente Soest, de gemeente Zeist en de provincie Utrecht denken daar anders over. Alles teruggeven aan de natuur noemt wethouder Teun Middelkoop (ruimtelijke ordening, Soest 2002) erg „idealistisch”. Hij legt uit dat het 65 miljoen euro kost om de vliegbasis af te breken. „Dat geld moet terugverdiend worden.” En daarom willen de partijen twintig procent van de grond gebruiken voor woningbouw, bedrijventerrein en recreatie. Middelkoop vindt dat heel schappelijk. „Tachtig procent blijft natuurgebied en er komen nog twee ecoducten bij.”

Het Utrechts Landschap is ondertussen druk met het inzamelen van geld om de herinrichting van de vliegbasis mogelijk zelf te kunnen betalen. Maar in dat geval wordt Soesterberg geen „springlevend” dorp, zegt Middelkoop. „Ik wil geen reservaat waar allemaal werklozen wonen.” De bouw van zo’n 800 tot 1.000 woningen moet nieuwe inwoners trekken en de economie stimuleren. „Er komen dan meer en betere restaurants, scholen en winkels. En misschien wel een natuurgolfbaan op de vliegbasis waar je én kunt sporten én van de natuur genieten. Want als we niet kunnen genieten van de natuur, wat is daar dan de meerwaarde van? En bovendien: de mens is nog altijd belangrijker dan een boom.”