Turkije niet klaar met moord op Dink

Steeds weer wordt Turkije geconfronteerd met nieuwe onthullingen over de moord op Hrant Dink. Een vraaggesprek met advocate Fethiye Çetin, die de familie-Dink mede vertegenwoordigt.

Op de minibus die Ogün Samast, de minderjarige jongen die de Turks-Armeense journalist Hrant Dink in januari vermoordde, deze week naar de rechtszaal bracht, zat een sticker geplakt. ‘Houd van Turkije of kras op’ stond erop. Het was het soort slogan dat extremistische nationalisten vroeger tegen Dink inbrachten als hij Turkije aansprak op bijvoorbeeld de Armeense genocide. Hoe kon zo’n sticker op de minibus belanden? Volgens advocate Fethiye Çetin, die de familie-Dink mede vertegenwoordigt, was het geen toeval. „Er zijn groepen binnen het Turkse veiligheidsapparaat die verrot zijn. Zij hebben niets gedaan om de moord te voorkomen en voelen nu sympathie voor Samast. De komende tijd wordt duidelijk of Turkije in staat zal zijn om met die verrotte groepen af te rekenen en een echte rechtsstaat te worden.”

Turkije is nog lang niet klaar met de moord op Dink. Deze week, juist voordat het proces tegen Samast en zijn medeverdachten werd hervat in Istanbul, kwamen de Turkse media met een schokkende transcriptie van een telefoongesprek. Een politieagent belde net na de moord met Erhan Tuncel. Deze was ooit een informant van de politie maar wordt nu door het openbaar ministerie als een van de breinen achter de moord gezien. Uit het gesprek blijkt dat de agent een duidelijk beeld had hoe de moord zou plaatshebben. „Hij [de dader] zou er niet vandoor gaan maar dat heeft deze [Ogün Samast] wel gedaan”, zegt hij.

Voor Fethiye Çetin is deze onthulling slechts het topje van de ijsberg. Voorbeeld op voorbeeld geeft ze hoe de Turkse politie tekort schoot en zelfs bewijsmateriaal probeerde te vernietigen. „De politie in Trabzon stuurde een rapport over Yasin Hayal [deze gaf Samast het wapen] naar de politie in Istanbul”, zegt ze. In het rapport wees de politie erop dat Hayal in die stad een bomaanslag op de McDonald’s had gepleegd en dus gevaarlijk was. Zij gaf aan dat Hayal Dink wilde vermoorden en wees zelfs de plaats aan [de bakkerij van zijn broer] waar hij zou verblijven. Istanbul deed niets met het rapport. „Toen de autoriteiten een onderzoek instelden zei de politie in Istanbul dat ze die bakkerij niet hadden kunnen vinden – maar de inspecteurs van het ministerie vonden haar direct.” Overigens kreeg Hayal door dat hij werd gevolgd en stuurde daarom Samast en kwam zelf niet naar Istanbul.

En dan is er nog de sms over de kogels. Erhan Tuncel kreeg een sms waarin stond dat een van de verdachten „kogels nodig had”. De politie luisterde de telefoon van Tuncel af en zag ook de sms. „Maar als je kijkt naar de dossiers”, aldus Çetin, „dan werd in eerste instantie die sms over de kogels niet genoemd. Die was eruit gehaald.”

Niemand betwijfelt inmiddels dat de politie tekort schoot. Maar was het nalatigheid of was er meer aan de hand – wilden elementen binnen de politie Hrant Dink laten vermoorden?

Çetin is er van overtuigd dat de journalist een groot gevaar vormde voor het extremistische nationalisme in Turkije. „Hij doorbrak taboes en bracht Turken en Armeniërs samen. Extreem-nationalisme wordt gevoed door angst. Hrant Dink nu nam die angst bij Turken weg – elke Turk met wie hij sprak, hield op een vijand van de Armeniërs te zijn.”

Mede daarom gelooft Çetin dat er veel meer achter de moord op Dink zit dan een minderjarige jongen uit Trabzon. Volgens haar kent Turkije een hele reeks gangsterachtige nationalistische groepen die niet aarzelen om mensen als Dink om te leggen. Aan de top worden die groepen geleid door een „belangrijk iemand”, zegt Çetin. Deze persoon of personen, wie dat ook moge(n) zijn, gaven uiteindelijk opdracht tot de moord op de journalist.

Maar zal Turkije ooit weten wie dat was? „Ik ben optimistisch”, zegt Çetin, „als iemand die zich bezig houdt met het recht moet ik wel optimistisch zijn. Als de regering echt deze gangstergroepen gaat aanpakken, komt de waarheid boven tafel.”

Maar gemakkelijk zal dat niet zijn – extremistisch nationalisme is wijd verspreid in de Turkse maatschappij, weet Çetin. „Op school, in het leger – overal worden Turken geïndoctrineerd met een fel nationalisme.” In dat nationalisme wordt een vijandbeeld gecreëerd waarbij alle vermeende tegenstanders op een hoop worden gegooid. „Je hoort nationalisten wel zeggen dat Abdullah Öcalan een Armeniër is.”

Hoe groot binnen Turkije de steun voor Ogün Samast en de zijnen nog is, bleek wel uit het succes op YouTube van een liedje van zanger Ismail Türüt waarin de moord op Dink wordt verheerlijkt. „Als iemand zijn land verraadt, wordt er direct met hem afgerekend”, aldus de tekst van het liedje. Het Openbaar Ministerie is een onderzoek begonnen naar het liedje en de clip.

In de stad Samsun werd Samast na zijn arrestatie op het bureau van de militaire politie aldaar verheerlijkt als een held– de politieagenten lieten hem poseren met de Turkse vlag. „Het proces daarover gaat slecht”, zegt Çetin. „Maar twee mensen zijn aangeklaagd terwijl er veel meer bij betrokken waren.” De aanklachten, aldus de advocate, zijn ook ridicuul. „Een daarvan is dat Samast naar de theetuin werd gebracht en niet werd vastgehouden in een cel, de ander gaat erover dat die foto’s aan de pers werden gegeven.” Dat het fout is een moordenaar te verheerlijken, staat nergens in de procesacten.

Çetin is inmiddels alleen nog maar met de zaak-Dink bezig. Hij was bovenal een vriend van haar, die haar hielp toen ze ontdekte dat haar grootmoeder Armeens was. Mist ze hem? Toen hij nog leefde en processen tegen hem werden gevoerd omdat hij Turkije beledigd zou hebben, belde Çetin altijd met de rechtbanken om beveiliging voor hem te regelen tijdens de rechtszitting. Opeens staan er tranen in haar ogen. „Steeds denk ik: ik heb hem niet kunnen beschermen.”