Praat over Afrika, ook met president Mugabe

De Tweede Kamer vindt dat Balkenende de EU-Afrika-top moet boycotten als Mugabe er ook aanwezig zal zijn.

Verleidelijk, maar niet slim.

In december vindt in Lissabon de tweede EU-Afrika-top uit de geschiedenis plaats. Maar hij lijkt nu al mislukt. De discussie gaat maar over één zaak: de mogelijke aanwezigheid van Robert Mugabe, de president van Zimbabwe. De Britse premier Gordon Brown heeft vorige maand in een opiniestuk in The Independent laten weten dat hij de top zal boycotten, als Mugabe aanwezig zal zijn. Een Kamermeerderheid van CDA, VVD, PVV, ChristenUnie en SGP vindt dat Balkenende Browns voorbeeld moet volgen.

Ik verschil niet met deze partijen van mening dat het Zimbabwaanse drama om maatregelen schreeuwt. Er dreigt honger en massa’s mensen zwerven dakloos door het land. Een kleine machtsverslaafde kliek verrijkt zich schaamteloos. Een nietsontziende inlichtingendienst strekt zijn tentakels uit. De recente mishandeling door de Zimbabwaanse politie van fotograaf Tsvangirayi Mukwazhi, medewerker van het tijdschrift waaraan ik verbonden ben, vormt het zoveelste bewijs van bruut machtsvertoon.

Mijn afkeer van Mugabe is niet van gisteren. Al in het begin van de jaren tachtig maakte hij korte metten met de oppositie in de provincie Matabeleland. Ruim tien jaar later opende hij de jacht op de homo’s in Zimbabwe.

Maar de waarheid ligt genuanceerder dan het ‘Mugabe slecht’, ‘Europa goed’, dat spreekt uit de morele standpunten van Brown en onze Tweede Kamer. Ik noem opnieuw Matabeleland: terwijl in publicaties van de anti-apartheidsbeweging destijds werd geageerd tegen het bloedbad dat tienduizenden daar het leven kostte, keken de politici van de meeste bovengenoemde politieke partijen (VVD, CDA, SGP en GPV, voorloper van de CU, red.) de andere kant op. En Mugabe was een graag geziene gast in Downing Street 10. De liefde bekoelde pas toen de Zimbabwaanse leider blanke boeren van het land verjoeg.

Eigenbelang en stamverwantschap, zoals met de blanke boeren, vormen al decennia lang het kompas van het Europese buitenlandse beleid. Toen de vertegenwoordigers van de aspiraties van Zuid-Afrika’s zwarte meerderheid in de jaren tachtig opriepen tot isolatie van het toenmalige minderheidsbewind gaf minister van Buitenlandse Zaken Hans van den Broek (CDA) pas na heel veel druk een beetje toe: er werd onder meer een sport- en culturele boycot ingesteld.

En nu? De leiders van zuidelijk Afrika hebben laten weten dat Europese acties ter isolering van Mugabe op geen enkele wijze bijdragen aan hun pogingen om een oplossing voor Zimbabwe te vinden. De Zimbabweaanse oppositie is verdeeld, maar langzamerhand is iedereen het er over eens dat het van het grootste belang is de interne tegenstellingen binnen regeringspartij Zanu PF aan te wakkeren. En fixatie op Mugabe jaagt de verschillende stromingen in die partij juist in elkaars armen.

Dat geldt ook voor een buitenlandse fixatie op Mugabe. Bovendien moet de Nederlandse regering geen symboolpolitiek bedrijven die ten onrechte suggereert dat ‘we’ ooit iets gedaan hebben tegen de tirannie. Ook moet men waken voor groteske overdrijvingen als zou er in Zimbabwe sprake zijn van genocide. Als ik een Britse politicus hoor zeggen dat Mugabe ‘onbeschaafd’ is, moet ik onwillekeurig denken aan het optreden van de door het Verenigd Koninkrijk gesteunde Sealous Scouts, een elite-eenheid die in het vroegere Rhodesië het scalperen van onafhankelijkheidsstrijders tot sport verhief.

Premier Balkenende zou in december in Lissabon juist het gesprek moeten aangaan met Mugabe en andere Afrikaanse leiders over de toestand in Zimbabwe en over even brandende kwesties als de crises in Tsjaad en Oost-Congo, de door president Bush onder het mom van aidsbestrijding ingezette nieuwe evangelisatie van Afrika of de plundering van grondstoffen, waarbij nu ook China zo’n prominente rol speelt.

Hij zou een nieuwe, onbevangen toon moeten vinden en begrip tonen voor de Afrikaanse gevoeligheid voor betweterij. Dat is moediger, en een stuk moeilijker, dan de voorspelbare agitatie van dit moment.

Bart Luirink is hoofdredacteur van ZAM, een onafhankelijk opinietijdschrift over Afrika, en woont in Johannesburg.