Kijk jongens, dit zijn Kasia, Eva en Pawel

Polen pendelen lang niet altijd meer. Velen vestigen zich nu voor langere tijd in Nederland om te werken.

Daardoor komen er meer Poolse kinderen in de klas.

Pawel (10) is gevraagd om Nederlandse les te geven in een huis waar, verderop in het dorp, elf Polen wonen. Lijkt ’m best leuk. Hij tolkt ook voor zijn ouders en zijn grootouders die hier werken. Pawel spreekt goed Nederlands, een van de weinigen onder de Polen in Heerewaarden. Hij heeft het geleerd op basisschool Tweestromen. Een vrolijke jongen. Vandaag vertaalt hij, deels, voor zijn klasgenoot Kasia (12). Hij vraagt haar of ze liever in een echt huis zou wonen dan in de caravan die ze deelt met haar vader en zijn vriendin. Ze haalt haar schouders op.

Poolse arbeidsmigranten pendelen niet meer massaal op en neer, maar beginnen zich te vestigen in Nederland. Dat heeft de gemeente Maasdriel, waar Heerewaarden onder valt, nogal „overdonderd”, zegt onderwijswethouder Gijsbert Smit (GroenLinks). Ze kenden de Polen al wel. Die kwamen champignons en appels plukken of werkten op de scheepswerf. Maar de meesten gingen na een aantal maanden weer naar huis. Nu komen hele gezinnen er wonen.

Alleen al de afgelopen paar maanden zijn er zestien Poolse basisscholieren ingeschreven op vijf scholen. „Ze komen zaterdag aan en staan maandag met hun kind op de stoep”, vertelt schooldirecteur Willem Jan van Keulen. Van de negen Poolse kinderen op zijn school, de Tweestromen, zijn er drie kersvers. „We moeten snel taallessen hebben voor die kinderen want we kunnen niet met ze communiceren.”

De Poolse kinderen zijn ook sociaal geïsoleerd omdat ze zich niet verstaanbaar kunnen maken, vertellen wethouder Smit en schooldirecteur Van Keulen. Bovendien werken de ouders vaak lange dagen en zijn er relatief veel gebroken gezinnen onder de Poolse migranten.

De moeder van Pawel plukt appels, zijn vader werkt op de scheepswerf in Heerewaarden. Zijn oma maakt schoon, plukt appels en past op zijn kleine broertje als zijn moeder werkt. Zijn opa werkt ook op de scheepswerf. Pawel heeft een goed leven; hij woont met beide ouders en zijn broertje is misdienaar in de katholieke kerk. Hij lacht veel. „Ik blijf in Nederland”, zegt hij zelfverzekerd.

De moeder van Pawels klasgenoot Eva heeft twee banen: ze maakt schoon én is postbode. Zij woont samen met een Nederlander, Eva’s vader woont in Polen.

De vader van Kasia is timmerman en maakt lange werkweken, haar moeder woont in Polen. De vriendin van haar vader, die ook in de caravan op de camping woont, zorgt voor haar. Maar Kasia is liever op school, merken leerkrachten. Meestal blijft ze werken of computeren als alle kinderen al naar huis zijn. Tot de laatste leraar het licht uit doet.

Heerewaarden ligt ingeklemd tussen de Maas en de Waal en was vroeger een eiland. Het heeft 1.500 inwoners. In heel Maasdriel zijn 220 Polen ingeschreven, vertelt wethouder Smit, en er wonen er nog eens honderden tijdelijk. Ze wonen clandestien op de camping in Heerewaarden – zes van de Poolse kinderen op de Tweestromenschool wonen daar – wat wordt gedoogd. Of ze huren woningen, soms met twaalf man tegelijk. Ook dat geeft problemen. Smit: „Alleen al om brandveiligheidsoverwegingen kunnen er niet te veel mensen in één pand wonen.”

Vorig schooljaar had schooldirecteur Van Keulen geluk. De wethouder had via het Rijk een potje gevonden waarmee hij het salaris van een extra leerkracht kon betalen die de Poolse kinderen intensief taalles gaf. Dat werkte. „Maar het was tijdelijk. Nu zijn we haar kwijt. Dat wisten we hoor, maar nu zich steeds meer Poolse kinderen melden, zijn we naarstig op zoek naar een structurele oplossing.”

De rijksregeling, die jarenlang gunstig uitpakte voor scholen met veel buitenlandse kinderen in de grote steden, is per 1 augustus afgeschaft, vertelt Smit. „Je moet voortaan per kwartaal, per kind een bedrag voor taalles aanvragen. Met zo’n onverwachte toestroom van Poolse kinderen, is die planning onmogelijk.”