Expat in eigen land

Wat een uitstekende aflevering van VPRO’s Tegenlicht maandagavond. En wat een deprimerend vooruitzicht werd daar geschetst. Turkse Nederlanders, veelal jong, getalenteerd, succesvol, overwegen serieus om ‘terug’ te gaan naar Turkije. Het woord gastarbeider is ze blijkbaar goed ingeprent. Hebben we nu onze zin?

Het is allemaal volstrekt voorstelbaar. Wie de hele dag gevraagd wordt naar zijn geloof, de locatie van zijn hart, zijn ‘gekke gewoonten’, wordt horendol. Of je de kantjes ervan afloopt of juist heel hard je best doet, je bent nooit anoniem in de massa. Toch is anonimiteit niet de wens die uitgesproken werd door de geïnterviewden. Het gaat ze om erkenning van hun volledige persoon, inclusief gespleten ziel. Dat het vanzelfsprekend wordt, dat mensen hun loyaliteit niet op één plek richten.

En er verlaten wel meer mensen Nederland, ook uit families die hier al eeuwen wortelen. Omdat ze zich ook niet thuis voelen tussen het geschreeuw over ‘wij’ en ‘zij’. Omdat ze zich niet vertegenwoordigd voelen door een politiek die koortsachtig zoekt naar ‘het volk’ dat niet bestaat. Of omdat ze juist vinden dat er te veel ‘mensen met een kleurtje’ rondlopen. Grappig genoeg gaat die laatste categorie thuisverlaters meestal naar immigratielanden als Canada en Nieuw Zeeland, waar ook een substantieel aantal ‘van die mensen’ wonen. Wellicht zoeken ze daar de ruimte en eenzaamheid op. Wellicht gaan ze elk jaar vol heimwee Sinterklaas vieren met de andere expats. Wellicht is het ook makkelijker om anderen te tolereren, als je er zelf niet helemaal bij hoort.

Mogen alle goden de terugkeer-Turken begeleiden op hun reis. Maar het blijft knagen. Wat zijn onze ex-landgenoten straks, in Turkije? Worden hun gemengde gevoelens daar wel met open armen ontvangen? In Turkije is net zo goed vreemdelingenhaat en misplaatst nationalisme te vinden. Hoe zullen ze over die dingen denken, als het niet meer tegen hen gericht is? Hopelijk brengt Tegenlicht ons over een tijdje op de hoogte van hun lotgevallen.

Merel Boers

Historica en freelance journalist