All Blacks pompen zich op voor de strijd

Zaterdagavond voeren de rugbyers van Nieuw Zeeland, de All Blacks, weer hun haka op, in de kwartfinale tegen Frankrijk. Veel tegenstanders ondergaan de Maori-krijgsdans vol respect, maar niet iedereen.

Het is de schrik van rugbyers over de hele aarde: de machtige All Blacks die zichzelf voor hun wedstrijd oppompen met de uitvoering van de haka. Het ritueel van de Nieuw-Zeelandse rugbyploeg, gebaseerd op de krijgsdans van een negentiende-eeuwse Maori-leider, zorgt al ruim een eeuw voor spektakel op de velden.

Maar niet alle tegenstanders kunnen de haka waarderen. De Italiaanse ploeg schond aan het begin van het WK in Frankrijk een ongeschreven regel door de All Blacks de rug toe te keren en naar de grond te kijken. Een forse afstraffing (76-14) was het gevolg. „Zoiets zet kwaad bloed. Volgens de traditie ga je staan en je respecteert het, maar wat zij deden was behoorlijk respectloos”, zei All Black Luke McAlister.

Nieuw-Zeelandse jongens dromen er van: één keer meedoen aan de haka, als All Black, gekleed in het zwarte shirt met de zilveren varen, het nationale symbool dat voor kiwi’s een bijna heilige status heeft. „Ik weet nog dat ik mijn eerste haka deed, ik had er mijn hele leven op geoefend”, zei winger Doug Howlett onlangs in een documentaire. „Ik deed de haka al toen ik vijf was, op mijn slaapkamer.” Oud-sterspeler Jonah Lomu was altijd nerveus. „Ik kende de haka van achteren naar voren, maar toch oefende ik vaak ’s avonds, als de jongens niet keken.”

De eerste keer dat een Nieuw-Zeelandse rugbyploeg, met overwegend Maori’s, de haka deed was in 1884, tijdens een toernee in Australië. Hoewel de Australiërs klaagden over intimidatie, groeide de dans uit tot een ritueel bij alle uitwedstrijden van de All Blacks. Sinds het WK van 1987 wordt de ceremonie ook op eigen bodem uitgevoerd.

Veel blanke Nieuw-Zeelanders deed het ritueel lange tijd niet zo veel. Voor oud-All Black Colin Meads was de haka in de jaren zeventig „vooral een warming-up in koude landen”. Sir Brian Lochore, sterspeler in de jaren zestig, vond het ritueel „leuk” om te doen, maar wat het voor de oorspronkelijke bevolking betekende, wist hij niet.

De haka is volgens de traditie een uitdaging van de tegenstander. De meeste tegenstanders van de All Blacks bekijken het ritueel vol respect. „Het zweepte mij altijd op als ik ernaar keek”, zegt de Zuid-Afrikaan François Pienaar. „Wat ze zeggen is: wij komen tegen jullie spelen. Zijn jullie er klaar voor?” De Australiër David Campese negeerde de haka volkomen; hij deed gewoon zijn eigen warming-up. De Schot Gavin Hastings vindt dat het ritueel zo snel mogelijk moet worden verboden. „Ik vind het onzin. Het geeft de All Blacks een voordeel.”

Fameus was de reactie van Ierland in 1989, toen de All Blacks hun haka deden voor 50.000 toeschouwers in het nationale rugbystadion op Landsdowne Road in Dublin. De Ieren bleven niet kijken, zoals de traditie voorschrijft, maar vormden een groene muur die tijdens de haka stapje voor stapje op de All Blacks afkroop, totdat de neuzen van de spelers elkaar bijna raakten. „Waarom zou een team dat bij ons op bezoek komt, in ons eigen stadion, het eerste applaus krijgen door een dans te doen?”, vond de toenmalige captain van de Ieren, Willie Anderson.

De All Blacks gaven geen krimp, en voerden hun haka uit zoals altijd. „Ik vond het prachtig”, zei Wayne Shelford over het incident. „Wij daagden de Ieren uit, en zei accepteerden de uitdaging.” De All Blacks wonnen het duel in Dublin dik.

Onlangs is de dans wel gemoderniseerd. Decennialang voerden de rugbyers een haka uit die Ka Mate heet. Maar sinds 2005 bestaat er een nieuwe, moderne choreografie, een ‘haka 2.0’ met de titel Kapa o Pango heet, Maori voor ‘Team in het Zwart’.

De kreten die de rugbyers uitschreeuwen tijdens hun dans hebben in de moderne versie meer te maken met rugby. „Het gaat erom één team te smeden, en we hadden het gevoel dat ‘Ka mate’ een klein beetje van die glans had verloren, en dat die meer werd gebruikt uit oogpunt van marketing, als publiciteitsstunt voor de All Blacks”, zei scrumhalf Byron Kelleher voor het begin van het WK. „We vonden dat de haka veel van zijn betekenis had verloren. Daarom doen we de Kapa o Pango, om een betekenis voor dit team te creëren.” De nieuwe haka legt de nadruk op wat het voor een rugbyer betekent All Black te zijn.

De nieuwe haka kwam niet helemaal zonder kleerscheuren tot stand. In Nieuw Zeeland kreeg de nationale rugbybond (NZRU) veel klachten binnen over een gebaar in de nieuwe haka waarbij de spelers de keel van een denkbeeldige tegenspeler leken door te snijden. Volgens de choreograaf was het gebaar louter bedoeld om de intensiteit van het rugby weer te geven, en de ernstige gevolgen van een nederlaag.

De NZRU onderzocht de klachten van het publiek, maar kwam tot de conclusie dat het gebaar in de oude Maoricultuur iets heel anders betekent: het sturen van energie naar het hart en de longen. Desondanks werd het gebaar dit jaar enigszins aangepast.