Te lang wachten op juiste operatie

Vrouwen met borstkanker weten steeds beter welke behandelingen er mogelijk zijn. Maar volgens chirurg Hester Oldenburg hebben ze geen keuzevrijheid.

Er zijn vrouwen die door een mutatie in hun genen bijna zeker weten dat ze borstkanker zullen krijgen. Zij kunnen hun borsten preventief laten weghalen. Het minst verminkend is een operatie waarbij de oncologisch chirurg door een opening in de huid de borsten leeghaalt. De plastisch chirurg vult de lege huidzak daarna op met vet uit hun buik.

Deze operatie kan in Nederland alleen in een paar gespecialiseerde klinieken worden uitgevoerd. De wachttijden zijn anderhalf tot twee jaar. Hester Oldenburg, chirurg in het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam, heeft het afgelopen jaar twee keer meegemaakt dat vrouwen in die tijd borstkanker kregen. Twee vrouwen van de ongeveer vijftig die daar op de wachtlijst staan. Ze vindt dat onacceptabel. Ze zegt dat in haar ziekenhuis net is besloten om vanaf volgende week ook ’s avonds te gaan opereren. De zorgverzekeraar wil dat voor één jaar betalen.

Hester Oldenburg heeft samen met een wetenschapsjournalist en een andere chirurg, Marie-Jeanne Vrancken Peeters, een handboek over borstkanker geschreven. Gisteravond is het boek aangeboden aan staatssecretaris Jet Bussemaker (VWS), in de Amsterdam ArenA. Daarmee begon in Nederland de internationale borstkankermaand, georganiseerd door de borstkankerorganisatie Pink Ribbon. Het hele stadion was in roze licht gezet.

In het handboek staan alle mogelijke behandelingen van borstkanker beschreven. Oldenburg vindt het belangrijk dat vrouwen daarvan goed op de hoogte zijn. Maar ze denkt ook dat ze zelf misschien nog gefrustreerder zal raken dan ze al is. Oldenburg moet regelmatig vrouwen doorverwijzen naar ziekenhuizen waar vrouwen niet zelf voor gekozen hadden. En door dat boek, zegt ze, zal dat nog vaker gaan gebeuren. „Vrouwen willen naar een gespecialiseerde kliniek, omdat ze weten wat daar allemaal kan.”

Het is niet eerlijk, zegt ze, dat vrouwen geen keuzevrijheid hebben. Ze weet dat ze veel vrouwen niet eens te zien krijgt. Vrouwen die zich voor het eerst in haar ziekenhuis melden, worden alleen geholpen als er binnen twee weken plaats is voor een afspraak. Dat is niet omdat er te weinig chirurgen zijn. Het is een kwestie van geld dat vrouwen vaak niet de operatie kunnen krijgen die zij willen en die voor hen het beste resultaat zou geven.

Voorheen, zegt Oldenburg, werd bij vrouwen met gevorderde borstkanker bijna altijd de borst afgezet. Die operatie duurde anderhalf uur. Nu maken in borstkanker gespecialiseerde chirurgen liever een klein sneetje en halen dan, net als bij de preventieve operatie, de hele borst leeg. Daarna komt de plastisch chirurg en die vult, als het kan, de huidzak op met een prothese. Die operatie duurt tweeënhalf uur. En er zijn twee artsen bij betrokken in plaats van één.

Dat is duurder en de operatiekamers zijn langer in gebruik. Voor een dubbelzijdige preventieve borstoperatie zijn de operatiekamers vaak veel langer nodig. Elsken van de Wall, hoogleraar interne geneeskunde in het UMC Utrecht en gespecialiseerd in borstkanker, zegt dat de behandeling moet concurreren met andere operaties die veel tijd kosten.

In het Erasmus MC in Rotterdam is de wachtlijst voor vrouwen bij wie al een borst is afgezet en nu een reconstructie met buikvet willen sinds april gesloten. Plastisch chirurg Irene Mathijssen zegt dat het geen zin heeft om vrouwen de illusie te geven dat ze zullen worden geholpen als dat de komende twee jaar toch niet kan.