Simplisme wint in Pools tv-debat

Ex-president Kwasniewski is een van Polens beste debaters. Maar hij was gisteren niet opgewassen tegen de even heldere als simplistische boodschap van premier Kaczynski.

Aleksander Kwasniewski, die vanaf 1995 tien jaar president van Polen was, staat bekend om zijn vlotte babbel en improvisatievermogen. Een kosmopoliet, die zich in geen enkel sociaal milieu verloren voelt. Maar zelfs hij weet zich niet goed raad met het verbale geweld van premier Jaroslaw Kaczynski.

Met het oog op de vervroegde verkiezingen van 21 oktober voerden de heren gisteravond een tv-debat. Kaczynski stak als een ge-oliede machine zijn bekende discours af, over het verraad van de gewone Pool door de – oud-communistische – elite, na de val van het communisme in 1989. Kwasniewski, zelf een oud-communist, zuchtte alsmaar dieper, haperde en kreeg aan het eind zijn spreektijd niet eens meer vol. Hij maakte uiteindelijk een lamgeslagen indruk.

Kwasniewski, kandidaat-premier voor een unie van linkse en centrumrechtse partijen (LiD), probeerde van alles: „Waarom moet alles met u beginnen en met u eindigen? Waarom kunt u nooit iets aardigs zeggen over anderen?” Maar daarvoor was Kaczynski niet naar de televisiestudio gekomen. De eerste peilingen na het debat wezen Kwasniewski aan als winnaar, maar het verschil met de premier was, anders dan verwacht, minimaal.

Het was een merkwaardig debat, want de partij die in de meeste opiniepeilingen voorop staat, ontbrak. Premier Kaczynski wil al weken niet praten met Donald Tusk, leider van het rechtsliberale Burgerplatform (PO) en de belangrijkste concurrent van zijn rechts-conservatieve Recht en Rechtvaardigheid (PiS). „Waarom zou ik met de assistent praten als ik met de baas zelf kan praten”, zei de premier onlangs, suggererend dat Tusk een marionet is van Kwasniewski.

Nummer twee tegen nummer drie dus. Kaczynski was voor dit debat uitgedaagd door Kwasniewski, in een ogenschijnlijk spontane oproep. Later bleken achter de schermen al langer gesprekken te zijn gevoerd.

Commentatoren zien het duel dan ook vooral als een poging om Tusk te marginaliseren en te vernederen. Die opzet leek geslaagd. De liberale leider zat na afloop van het debat zielig alleen in een andere tv-uitzending. Ook hij oogde lamgeslagen.

Kwasniewski is voor Kaczynski een makkelijkere tegenstander. Als oud-communist – voor de val van de Muur was Kwasniewski jarenlang minister van Sport en Jeugd in de laatste volledig communistische regeringen van Polen – voldoet hij helemaal aan het vijandbeeld dat Kaczynski al twee jaar koestert. Bovendien kwam Kwasniewski onlangs in opspraak door overmatig alcoholgebruik, een incident – en niet het eerste – dat op brede verontwaardiging stuitte.

Premier Kaczynski maakte gisteravond een ontspannen indruk. Zijn betogen gingen vergezeld van veelvuldig applaus vanaf zijn eigen tribune. En hij toonde zich opnieuw een meester in het van nadelen voordelen maken.

De mooie economische groei die Polen op dit moment beleeft is volgens hem zíjn verdienste. De almaar groter wordende crisis in de gezondheidszorg – dit weekeinde moesten patiënten uit stakende ziekenhuizen worden geëvacueerd en inmiddels hebben bijna tweeduizend artsen in staatsziekenhuizen ontslag genomen – is de erfenis van van voorgaande regeringen.

De stroom ontslagen in en rondom zijn regering – voor velen een bewijs van incompetent personeelsbeleid – toonde volgens de premier juist aan dat hij niet bang is om ook de bezem door eigen huis te halen. De relatie met de Europese Unie en met Duitsland is niet slecht, maar beter dan ooit, omdat Polen met een harde opstelling respect heeft verworven.

„In het verleden voerden we buitenlands beleid op onze knieën, met witte vlaggen”, zei de premier. „Polen was als een jonge meid die trouwt zonder bruidsschat en daarom extra aardig moet zijn. Dat is nu voorbij.” Over de oproep tot dialoog van oud-communist Kwasniewski zei Kaczynski: „Eerst Moskou, nu Brussel.” Kwasniewski, zei de premier, liep als president de deur bij Poetin plat en heeft Polen op slechte voorwaarden lid laten worden van de EU.

Tegen het simplistische, kraakheldere wereldbeeld van Kaczynski, waarin de goeden het opnemen tegen de slechteriken, valt moeilijk op te boksen. Kwasniewski verweet de premier en diens partij een gebrek aan realiteitszin en een blind geloof in zijn eigen stellingen. „U zegt voortdurend dat iets vanzelfsprekend is. Maar dat is het alleen voor u.”

Kwasniewski zei dat Polen trots kan zijn omdat alle strategische doelen – de Europese Unie, de NAVO – zijn gehaald. Waarop Kaczynski riposteerde: „Wie is er niet lid geworden van de NAVO?” Kwasniewski zei verder: „U zegt dat ik heb bereikt wat iedereen had kunnen bereiken. En ik zeg: u gaat alles kapotmaken wat kapot gemaakt kan worden. Uw regering verspeelt de kans die wij hebben gecreëerd voor u en voor toekomstige generaties.”