Half miljard van corporaties voor Bos is onzeker

De belasting die minister Bos (Financiën) wil heffen op woningcorporaties is omstreden. Bovendien haalt hij volgens kenners de buit ook niet binnen.

De rekensommetjes ogen simpel. Hoeveel geld wil het kabinet van de woningcorporaties krijgen voor een grootscheeps herstelproject van de 40 slechtste wijken van Nederland? In het regeerakkoord stond: het kabinet rekent jaarlijks op 750 miljoen euro van de corporaties. Dat was in februari. Maar ministers Ella Vogelaar (ondermeer Wonen, PvdA) en Wouter Bos (Financiën, PvdA) konden het niet eens worden met Aedes, de koepel van woningcorporaties die samen goed zijn voor 2,4 miljoen huurwoningen.

De dag voor Prinsjesdag tekenden Vogelaar en Aedes toch een akkoord: de corporaties betalen tien jaar lang 250 miljoen euro voor een Investeringsfonds voor de achterstandswijken. De dag erna bleek dat Bos in zijn begroting op 500 miljoen euro rekent. Deze belasting zit niet in het akkoord van Vogelaar en Aedes. De corporaties moeten winstbelasting gaan betalen over al hun activiteiten. De som van het kabinet klopt weer: 250 miljoen plus 500 miljoen is 750 miljoen.

Bos berekent een winst van de corporaties van 2,2 miljard euro per jaar. Dat is exclusief de opbrengst van de verkoop van huurwoningen. Van de 2,2 miljard gaan nog andere inkomsten af, en zit Bos op 2 miljard winst, waarover hij 25 procent winstbelasting heft.

Maar tussen som en opbrengst staan twijfels. „Als kabinetten iets graag willen, schatten ze de budgettaire inkomsten te hoog in en worden de uitvoeringsproblemen gebagatelliseerd”, stelt Leo Stevens, emeritus-hoogleraar fiscale economie in een reactie.

Ook anderen twijfelen. Toen het Centraal Planbureau (CPB) eind vorig jaar de plannen van de politieke partijen met de woningcorporaties beoordeelde op hun gevolgen voor de rijksbegroting overheerste scepsis. De ingeboekte bedragen werden verlaagd. Hamvraag voor het CPB: is een heffing of een winstbelasting voor corporaties juridisch wel haalbaar?

De corporaties hebben juridische procedures aangekondigd tegen de ‘belasting van Bos’. Aedes laat weten dat corporaties „in hun bedrijfsvoering gaan doen wat iedere normale burger doet: zo min mogelijk belasting betalen”.

En dan ligt er nog een rapport van drie jaar geleden van adviesbureau Sovereign. Op verzoek van het ministerie van Volkshuisvesting had het bureau onderzocht wat de opbrengsten van belastingheffing op corporaties zouden zijn. Conclusie: op zijn best een miljoen of honderd, maar pas na enkele jaren. Een conclusie die Financiën niet deelt omdat een aantal berekeningen, zegt het ministerie nu, „niet deugdelijk” zijn.

Dit rapport was voor de toenmalige minister van Volkshuisvesting, Sybilla Dekker (VVD), reden om te onderzoeken of er meer opties waren om de corporaties aan te slaan voor extra inkomsten. Conclusie: diverse varianten leverden onvoldoende op, anders dan juridische haarkloverij (zie kader). Nu voert Bos het tegenovergestelde aan. Hij noemt het plan „juridisch houdbaar.”

Het beste argument voor twijfel over de haalbaarheid van de 500 miljoen euro opbrengst geeft Bos zelf. Hij maakt aan de Kamer duidelijk dat stijgende investeringen van woningcorporaties hun belastbare winst drukken. Dat zou concrete gevolgen hebben: minder winstbelasting, en daarmee een stijgend begrotingstekort. Maar ook: meer investeringen van corporaties in probleemwijken. Een probleem voor Bos dus en een overwinning voor Ella Vogelaar.