Borst steeds vaker intact

Vrouwen met borstkanker weten steeds beter welke operaties er mogelijk zijn.

Ze krijgen vaak niet de operatie die zij willen.

Er zijn vrouwen die door een mutatie in hun genen bijna zeker weten dat ze kanker zullen krijgen. Zij kunnen hun borsten preventief laten weghalen. Ze doen dat meestal al rond hun vijfentwintigste.

Het minst verminkend is een operatie waarbij de oncologisch chirurg door een klein gaatje in de huid hun borsten leeghaalt. De plastisch chirurg vult de lege huidzak daarna op met vet uit hun buik.

Deze operatie kan in Nederland maar in een paar gespecialiseerde klinieken worden uitgevoerd. De wachttijden zijn ongeveer anderhalf jaar. Hester Oldenburg, chirurg in het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam, heeft het afgelopen jaar twee keer meegemaakt dat vrouwen in die tijd borstkanker kregen. Twee vrouwen van de ongeveer zestig die daar op de wachtlijst staan.

In het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis is net besloten vanaf volgende week ook ’s avonds te gaan opereren. De zorgverzekeraar wil dat voor één jaar betalen.

Hester Oldenburg heeft samen met een andere chirurg, Marie-Jeanne Vrancken Peeters, een handboek over borstkanker geschreven. Ze werden geholpen door een wetenschapsjournalist, Julia van Bohemen. Gisteravond is het boek aangeboden aan staatssecretaris Jet Bussemaker (VWS), in de ArenA in Amsterdam. Daarmee begon in Nederland de internationale borstkankermaand, georganiseerd door de borstkankerorganisatie Pink Ribbon. De ArenA was helemaal in roze licht gezet.

In het handboek staan onder andere alle mogelijke behandelingen van borstkanker beschreven. Oldenburg vindt het belangrijk dat vrouwen daarvan goed op de hoogte zijn. Maar ze denkt ook dat ze nu nog gefrustreerder zal raken dan ze al is.

Ze moet al regelmatig vrouwen die ze graag zelf zou behandelen doorverwijzen naar ziekenhuizen waar de chirurgen niet in borstkanker gespecialiseerd zijn. En door dat boek, zegt ze, worden het er misschien nog meer. „Vrouwen komen hier of in een andere gespecialiseerde kliniek, omdat ze weten wat daar allemaal kan. En dat begrijp ik. Ik zou dat zelf ook altijd doen.”

Het is niet eerlijk, zegt ze, dat vrouwen geen keuzevrijheid hebben. En ze weet dat ze veel vrouwen niet eens te zien krijgt. Vrouwen die zich voor het eerst in het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis melden, worden alleen geholpen als er binnen twee weken plaats is voor een afspraak.

Het komt niet doordat er te weinig chirurgen zijn. Dat zeggen ook artsen in het Erasmus MC in Rotterdam en in het UMC in Utrecht. Het is een kwestie van geld dat vrouwen vaak niet de operatie kunnen krijgen die zij willen en die voor hen het beste resultaat zou geven.

Voorheen, zegt Oldenburg, werd bij vrouwen met gevorderde borstkanker bijna altijd de borst afgezet. Die operatie duurde anderhalf uur. En alle algemeen chirurgen kunnen het. Nu maken in borstkanker gespecialiseerde chirurgen liever een klein gaatje in de huid en halen dan, net als bij de preventieve operatie, de hele borst leeg. Daarna komt de plastisch chirurg en die vult, als het kan, de huidzak op met een prothese. Die operatie duurt tweeënhalf uur. En er zijn twee artsen bij betrokken in plaats van één.

Dat is duurder en de operatiekamers zijn langer in gebruik. Voor een preventieve borstoperatie zijn de operatiekamers vaak een hele dag nodig. Elsken van de Wall, hoogleraar interne geneeskunde in het UMC Utrecht, zegt dat de behandeling moet concurreren met andere operaties die veel tijd kosten.

Hester Oldenburg zegt dat er nu ook reconstruerende operaties kunnen worden uitgevoerd bij vrouwen met een grote tumor in een grote borst. De kanker wordt weggehaald en tegelijkertijd de borst verkleind. „Cosmetisch is het veel mooier. Maar het is ingewikkeld en het duurt ook langer.”

Zij vindt dat er in Nederland meer klinieken zouden moeten zijn die ingewikkelde borstoperaties kunnen uitvoeren. En de overheid zou moeten kijken welke klinieken nu de meeste ervaring hebben met die operaties. „Die zouden meer geld moeten krijgen.” Gespecialiseerde klinieken worden nu beperkt, zegt ze.

Een ander probleem is volgens haar de concurrentie van de klinieken voor cosmetische chirurgie. Plastisch chirurgen kunnen veel meer geld verdienen met facelifts en borstvergrotingen bij gezonde vrouwen.

Hester Oldenburg is zelf in loondienst bij het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis. En daar, zegt ze, zijn „gelukkig” vier plastisch chirurgen voor wie het geld kennelijk geen reden is om te vertrekken. „Echte die hearts.”

Het Borstkankerboek wordt uitgegeven door Thoeris en kost 27 euro 95. Kijk op: www.thoeris.nl