Bonden maken hun leden bang

Bonden overdrijven in de voorlichting aan hun leden de gevolgen van het voorstel voor het nieuwe ontslagrecht, hoewel die op zich al ingrijpend zijn.

„Als je ziek wordt en een werkgever kan kiezen: twee jaar loon doorbetalen en reïntegratie regelen, óf je ontslaan met een opzegtermijn van een maand. Wat denk je dat hij kiest?” Met dit voorbeeld probeerde bestuurder John Kerstens van FNV Bouw werknemers de afgelopen weken te doordringen van de ernst van de situatie, zei hij. De bonden bezochten de afgelopen week naar eigen zeggen meer dan duizend bedrijven. Ook regiobestuurder Hans Crombeen gebruikte dit horrorscenario om bouwvakkers in een keet van Slavenburg op te laten kijken van hun koffie en broodtrommels.

„Dat klopt niet”, zegt Jaap van Slooten, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam en advocaat bij Stibbe. Het is nu bij wet verboden werknemers te ontslaan die bijvoorbeeld ziek zijn of in de ondernemingsraad zitten. „Niets in het voorstel van Donner wijst erop dat de bestaande ontslagverboden vervallen, integendeel.”

Volgens de vakbeweging verspreiden werkgevers en kabinet over het ontslagrecht „sprookjes” (FNV) of „fabels” (CNV). Daarmee rechtvaardigen zij het voornemen om ontslag van werknemers goedkoper en eenvoudiger te maken. In het ontzenuwen van deze „verzinsels” gebruikt de vakbeweging zelf soms ook de nodige fantasie.

Zoals bij de vraag of het klopt dat iedereen die ontslagen wordt straks een vergoeding krijgt. In het plan zit een uitzondering voor ontslag om bedrijfseconomische redenen. Dan hoeft de werkgever geen vergoeding te betalen. „Dat gaat om 70, 80 procent van de gevallen”, zegt FNV-bestuurder Kerstens.

Dat is overdreven. Het CWI verleent nu weliswaar ruim 70 procent van de ontslagvergunningen om bedrijfseconomische redenen, maar de kantonrechter ontbindt maar een kwart om die reden. Van het totaal aantal ontslagen is dat dan nog niet de helft.

Maar hoogleraar Van Slooten is het wel met de vakbeweging eens dat ‘bedrijfseconomische redenen’ zeer ruim kunnen worden geïnterpreteerd. „Daar valt bijvoorbeeld ook winstmaximalisatie onder.”

Op schrift is de vakbeweging zorgvuldiger dan mondeling. De Sprookjeskrant van de FNV benoemt volgens Van Slooten de pijnpunten op een realistische manier. Zo wordt het inderdaad veel eenvoudiger werknemers te ontslaan. Dat komt vooral door het veranderen van de rechterlijke toets. Nu kijkt een rechter of een ontslag ‘onredelijk’ is, straks – als de plannen doorgaan – of er ‘geen enkele grond’ is voor ontslag. Een grond kan zijn dat een op zichzelf redelijk functionerende werknemer niet in het team past, of dat de werkgever het werk anders wil inrichten. „Een werkgever zal sneller kunnen aantonen dat er een grond voor ontslag is, dan dat het ontslag, alle omstandigheden meegewogen, redelijk is.”

De machtsverhouding in bedrijven verschuift dus stevig in de richting van de werkgever, zegt Van Slooten. Met, mogelijk onbedoelde, gevolgen voor allerlei werknemersrechten. Het wordt in de praktijk voor werknemers moeilijker om een discussie met hun werkgever aan te gaan, bijvoorbeeld over het opnemen van verlof of verslechtering van arbeidsvoorwaarden. Werknemers zullen zich realiseren dat als er eenmaal een kruisje achter hun naam staat, ze met dit plan gemakkelijker op straat kunnen worden gezet. „Dit plan is behoorlijk eenzijdig.”