Vertrouw op het potlood

Het rode potlood keert terug in het stemhokje. Die conclusie was eigenlijk al onafwendbaar na de opschudding vorig jaar over de mankementen van de stemcomputer die sedert drie decennia in grote delen van het land werd gebruikt. Staatssecretaris Bijleveld (Binnenlandse Zaken, CDA) is nu op zoek naar nieuwe middelen om het kiesproces te automatiseren.

Beter zou het zijn langer stil te staan bij stemprocedures die aan de basis staan van het democratisch bestel. Het ingrijpen van de staatssecretaris is het directe gevolg van het optreden van het comité wijvertrouwenstemcomputersniet.nl. Dit toonde aan dat de computers die Binnenlandse Zaken gebruikt bij verkiezingen informatie lekken, waardoor het grondwettelijke vastgelegde kiesgeheim is geschonden. Bij de Tweede Kamer- verkiezingen vorig jaar werden de computers daarom in 35 gemeenten afgekeurd. Toen werd daar reeds met het rode potlood gestemd.

Het comité heeft goed werk verricht, al was het maar omdat door zijn optreden bekend is geworden hoe laks het ministerie al jaren met de problemen rond het kiesproces is omgesprongen. Een commissie van wijze mannen onder leiding van senator Hermans (VVD) bracht in april al aan het licht dat de verantwoordelijke minister onvoldoende controle had over verkiezingen. De minister bleek niet te weten hoe de machines werken en hoe de keuringen verlopen. Het controle-instrument van hertelling werd niet nodig geacht en regels voor opslag, transport en beveiliging van stemmachines ontbraken. Ook bleek dat het departement was overgeleverd aan de grillen van één producent, Nedap, die een oneigenlijke invloed had op gevoelige procedures rond de stembus.

Een commissie onder voorzitterschap van oud-minister van Justitie Korthals Altes (VVD) presenteerde vorige week haar aanbevelingen om te komen tot verbeteringen. Voordat het zover komt, zou ook de Tweede Kamer in actie moeten komen om zelf na te gaan wie verantwoordelijk is voor de gemaakte fouten en welke consequenties daaraan dienen te worden verbonden.

Korthals Altes komt met het voorstel om een andere wijze van mechanisering in te voeren van het stemproces. Daar komt een computer aan te pas die een ponskaart produceert, een stembus en een telmachine. Dit lijkt sterk op een modernisering terug naar de eeuw van Jules Verne. De vraag dien zich laat stellen is, zoals wel vaker: voor welk probleem is dit een oplossing? Het kiesproces blijft bij uitstek een kwestie van vertrouwen. Burgers moeten er na het uitbrengen van hun stem op kunnen rekenen dat deze ook daadwerkelijk meetelt en dat er niet mee wordt gesjoemeld.

Het lijkt erop dat de commissie-Korthals Altes ervan uit gaat dat het vertrouwen van de burger toeneemt door mechanisatie van het proces. Dat is echter zeer de vraag. Al te vaak zijn de automatiseringsprojecten van de overheid uitgelopen op een deceptie. Zie de OV-chipkaart in het openbaar vervoer, zie de Belastingdienst. Burgers kunnen hun vertrouwen voorlopig beter stellen in andere mensen. En in potloden.