Sancties tegen Birma?

Economische sancties zijn het zwaarste niet-militaire instrument voor het beslechten van conflicten.

„Zolang China niet meedoet hebben sancties geen zin.”

Al twintig jaar smeekt de Birmese oppositieleider Aung San Suu Kyi om economische sancties. Na haar verkiezingsoverwinning in 1990 vroeg ze de wereld om Birma in de economische ban te doen. Een effectieve boycot – met het doel de junta te verdrijven – kreeg ze niet, wel in 1991 de Nobelprijs voor de Vrede.

Na het gewelddadige optreden van de militaire junta van Birma vorige week, kondigde de Amerikaanse president Bush strengere sancties aan. De financiële tegoeden van Birmese generaals en hun verwanten bij Amerikaanse banken en andere financiële instellingen zijn bevroren. Een maatregel die de Europese Unie al jaren geleden heeft genomen. Maar de VS namen, na de verslechtering van de situatie in 2003, al ingrijpende maatregelen tegen Birma. En ging daarmee veel verder dan de EU.

De situatie in Birma vraagt om „urgente actie van de internationale gemeenschap”, aldus premier Jan Peter Balkenende vorige week in een toespraak tot de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Als de Veiligheidsraad het niet eens wordt over sancties, dan zullen de EU, de VS „en andere goedwillende landen” zelf besluiten tot maatregelen, verklaarde de premier. De Veiligheidsraad kwam vorige week bijeen om over de situatie in Birma te spreken, maar kon het over sancties niet eens worden.

„Economische sancties hebben effect wanneer er veel landen aan deelnemen en de actie moet kort en krachtig zijn”, zegt Steven Brakman, hoogleraar internationale economie aan de Universiteit van Groningen. „Wanneer China niet meedoet hebben sancties tegen Birma geen zin.” In dat geval is er gewoon sprake van een verschuiving van de handel – de export van China met Birma zal gewoon toenemen. Over de omvang van de handel tussen beide landen zijn geen betrouwbare statistieken beschikbaar. Het Internationaal Monetair Fonds omschrijft ze in een landenrapport als „substantieel”.

En wil een economische sanctie effect hebben dan moeten de acties ook kort duren. De sancties tegen Zuid-Afrika – die lang duurden – misten het beoogde effect omdat er alternatieven werden gevonden. Begin jaren zeventig kreeg Zuid-Afrika internationale sancties opgelegd na het bloedbad in de zwarte wijk Soweto. Zuid-Afrika kon alternatieve afzetgebieden ontwikkelen voor de export van goederen en vond nieuwe leveranciers voor de import van goederen.

Economische sancties zijn het zwaarste niet-militaire instrument voor het beslechten van internationale conflicten. De theorie van economische sancties is gebaseerd op de traditionele handelstheorie en veronderstelt dat door een verlaging van de welvaart in het getroffen land beleidswijzigingen kunnen worden afgedwongen. Essentieel daarbij is dat de landen die de sancties opleggen solidair zijn. „Birma doet niet echt mee in de internationale handel dus het effect van een economische sanctie zal beperkt zijn”, voorspelt professor Brakman.

Uit empirisch onderzoek blijkt dat economische strafmaatregelen het meeste effect hebben wanneer je te maken hebt met een democratie. Met de maatregelen steun je de oppositie en die kan in een democratie makkelijker opereren dan in een totalitaire staat. „Ook wat dat betreft zal Birma niet de boeken ingaan als een schoolvoorbeeld”, constateert Brakman.