Op maandag drie Poolse kinderen erbij

‘De Polen’ pendelen niet meer. Veel nieuwe arbeidskrachten vestigen zich voor langere tijd in Nederland. Ook op het platteland. Met hun kinderen.

Pawel (10) is gevraagd om Nederlandse les te geven in een huis waar elf Polen wonen verderop in het dorp. Lijkt ’m best leuk. Hij tolkt ook voor zijn ouders en zijn grootouders die hier werken. Pawel spreekt goed Nederlands, een van de weinigen onder de Polen in Heerwaarden. Hij heeft het geleerd op basisschool Tweestromen. Een vrolijke jongen. Vandaag vertaalt hij, deels, voor zijn klasgenoot Kasia (12). Hij vraagt haar of ze liever in een echt huis zou wonen dan in de caravan die ze deelt met haar vader en zijn vriendin. Ze haalt haar schouders op.

Poolse arbeidsmigranten pendelen niet meer massaal op en neer maar beginnen zich te vestigen in Nederland. Dat heeft de gemeente Maasdriel, waar Heerewaarden onder valt, nogal „overdonderd”, zegt onderwijswethouder Gijsbert Smit (GroenLinks). Ze kenden de Polen al wel. Die kwamen champignons en appels plukkenof werkten op de scheepswerf. Maar de meesten gingen na een aantal maanden weer naar huis. Nu komen hele gezinnen er wonen.

Alleen al de afgelopen paar maanden zijn er zestien Poolse basisscholieren ingeschreven op vijf scholen. „Ze komen zaterdag aan en staan maandag met hun kind op de stoep”, vertelt schooldirecteur Willem Jan van Keulen. Van de negen Poolse kinderen op zijn school, de Tweestromen, zijn er drie kersvers. „We móeten snel taallessen hebben voor die kinderen want we kunnen niet met ze communiceren.”

Volgens het CBS hebben zich tot juli dit jaar 70.000 Polen, Bulgaren en Roemenen ingeschreven bij Nederlandse gemeenten. De laatste restricties voor de migratie uit Polen zijn per 1 mei opgeheven. In de grote steden waren de Poolse busjes en personenauto’s van timmermannen, schilders, zelfstandige bouwvakkers al een vertrouwd gezicht geworden. Ze vallen daar amper meer op tussen de vele nationaliteiten. Maar in plattelandsplaatsjes zijn ze groepen nieuwe buitenlanders niet gewend en hebben ze geen gespecialiseerde taalleerkrachten. De Poolse kinderen zijn ook sociaal geïsoleerd omdat ze zich niet verstaanbaar kunnen maken, vertellen wethouder Smit en schooldirecteur Van Keulen. Bovendien werken de ouders vaak lange dagen en zijn er relatief veel gebroken gezinnen onder de Poolse migranten.

De moeder van Pawel plukt appels, zijn vader werkt op de scheepswerf in Heerewaarden. Zijn oma maakt schoon, plukt appels en past op zijn kleine broertje als zijn moeder werkt. Zijn opa werkt ook op de scheepswerf. Pawel heeft een goed leven; hij woont met beide ouders en zijn broertje en is misdienaar in de katholieke kerk. Hij lacht veel. „Ik blijf in Nederland”, zegt hij zelfverzekerd.

De moeder van Pawels klasgenoot Eva heeft twee banen: ze maakt schoon én is postbode. Zij woont samen met een Nederlander, Eva’s vader woont in Polen.

De vader van Kasia is timmerman en maakt lange werkweken, haar moeder woont in Polen. De vriendin van haar vader, die ook in de caravan op de camping woont, zorgt voor haar. Maar Kasia is liever op school, merken leerkrachten. Meestal blijft ze werken of computeren als alle kinderen al naar huis zijn. Tot de laatste leraar het licht uit doet.

Heerewaarden ligt ingeklemd tussen de Maas en de Waal en was vroeger een eiland. Een gesloten gemeenschap die nog steeds niet gewend is aan de inlijving door de gemeente Maasdriel, acht jaar terug. Het heeft 1.500 inwoners. In heel Maasdriel zijn 220 Polen ingeschreven, vertelt wethouder Smit, en er wonen er nog eens honderden tijdelijk. Ze wonen clandestien op de camping in Heerewaarden – zes van de Poolse kinderen op de Tweestromenschool wonen daar – wat wordt gedoogd door de gemeente. Of ze huren woningen. Soms met twaalf man tegelijk. Ook dat geeft problemen. Smit: „Alleen al om brandveiligheidsoverwegingen kunnen er niet te veel mensen in één pand wonen.”

Vorig schooljaar had schooldirecteur Van Keulen geluk. De wethouder had via het rijk een potje gevonden waarmee hij het salaris van een extra leerkracht kon betalen die de Poolse kinderen intensief taalles gaf. Dat werkte. „Maar het was tijdelijk. Nu zijn we haar kwijt. Dat wisten we hoor, maar nu zich steeds meer kinderen Poolse melden, zijn we naarstig op zoek naar een structurele oplossing.”

Die rijksregeling, die jarenlang gunstig uitpakte voor scholen met veel buitenlandse kinderen in de grote steden, is per 1 augustus afgeschaft, vertelt wethouder Smit. „Je moet voortaan per kwartaal, per kind een bedrag voor taalles aanvragen. Met zo’n onverwachte toestroom van Poolse kinderen, is die planning onmogelijk.” Van Keulen en Smit hopen op de oprichting van een regionale ‘schakelklas’ waar alle nieuwe Poolse kinderen tijdelijk intensief taalles kunnen krijgen.

Toevallig belde vanochtend een uitzendbureau uit Oss, dat al langer Poolse arbeidskrachten uitzendt, met het aanbod zijn tweetalige leerkracht uit te lenen aan de Tweestromenschool. Gratis. Van Keulen: „Ze hadden over ons probleem gelezen in een krant. Geweldig. Maar ook dit is natuurlijk niet een structurele oplossing.”