Nieuwe plotloze Herzberg

Toneel: Thuisreis van Judith Herzberg, door het Nationale Toneel. T/m 13 okt NT-Gebouw, Den Haag. T/m 3 nov in Haarlem en Amsterdam. Info 0900-3456789 www.nationaletoneel.nl.

Tussen diens geliefde exotische planten staat het blonde meisje te wachten op haar veel oudere vriend, die onder de douchte staat. Een stem uit de douche roept: U weet het nog niet? Hij is overleden. Ze lacht, denkt dat haar vriend een grap maakt. Jij overleden? Net iets voor jou. maar dan komt de man uit de douche. Het is de twéélingbroer van de man. Met een handdoek om staat hij tegenover het meisje, het verschrikkelijke nieuws hangt tussen ze in.

Sterk begin van een toneelstuk, zou je denken. Maar dit is het slót van Thuisreis van Judith Herzberg (73). Net als het stuk een aardige wending neemt, gaat het zaallicht abrupt aan. Is dit bedoeld als cliffhanger? En gaat Herzberg nog een tweede deel schrijven?

Het Nationale Toneel heeft een eigen huis gekregen achter de Koninklijke Schouwburg in Den Haag, met een eigen kleine theaterzaal. Om de loop erin te krijgen, worden in het eerste seizoen maar liefs negen nieuwe toneelstukken gebracht, veelal geregisseerd door jonge talenten. Hoewel het pand in januari officieel wordt geopend, wijdt Thuisreis de zaal alvast in.

Thuisreis ging in 2004 in première in Düsseldorf, waar twee jaar eerder ook Herzbergs voorlaatste stuk Simon (het slotstuk van de Leedvermaak-trilogie) opende. In Nederland is het veel langer geleden dat er een nieuwe Herzberg te zien was, want van Simon is geen Nederlandse versie gemaakt. Dat er dus reikhalzend naar Thuisreis is uitgekeken, kun je niet zeggen. Daarvoor liggen Herzbergs gloriejaren aan het toneel te ver achter ons, in de jaren tachtig.

Herzberg volgt twee verhaallijnen die elkaar pas in de laatste secondes bereiken. Mislukte dochter (Wendell Jaspers) wordt vernederd door dominante moeder (Marjon Brandsma), een beroemde zangeres op haar retour. Beetje geruzie. Andere lijn: Na de zelfmoord van zijn tweelingbroer is man (Stefan de Walle) door een vriend (Vincent Linthorst) op plezierreisje genomen. Beetje geruzie.

Een dwingende lijn ontbreekt, het zijn zomaar wat scènes, en ook nog tamelijk oninteressante. De moeder-dochter-lijn is te overduidelijk, clichématig. Het verhaal van de broer in rouw is te schetsmatig en laat veel te vragen over. Herzbergs handschrift is wel te herkennen in de geestig scherpe, korte wijze waarop de personages elkaar afbekken.

Regisseuse Alexandra Koch plaatst haar spelers in een blankhouten, getrapt decor. Boven zitten de dames, in het midden de heren, die op klapstoelen weinig moeite doen om een autorit te simuleren. De begane grond vol planten is voor de slotscène. Koch geeft Thuisreis een kale, kortaffe regie, snel schakelend tussen de scènetjes. Wellicht geschikt voor een sterk stuk, maar dodelijk voor een zwak stuk als dit. Aan haar spelregie schort het nogal, de timing is vaak ongelukkig. Zelfs Herzberg-veteraan Marjon Brandsma kan een paar van de vele geestige katten die ze mag uitdelen, niet goed plaatsen. En tragisch wordt haar bitchy diva al helemaal niet.