Autorijdend Nederland verbijt zich in de file

Net als de files, nemen de belastingen voor automobilisten toe. „Daarmee trek je een zware wissel op de bereidheid om straks voor échte milieumaatregelen te betalen.”

Files staan er al jaren. Opeenvolgende ministers van Verkeer en Waterstaat hebben nooit de maatregelen genomen die het huidige fileleed hadden kunnen verzachten. De carpoolwisselstrook kwam er niet. Het spitsvignet van CDA-minister Hanja Maij-Weggen kwam er niet. Het rekeningrijden van achtereenvolgens VVD-minister Annemarie Jorritsma en PvdA-minister Tineke Netelenbos kwam er niet. En nu krijgt dit kabinet ervan langs. „Nederland staat vast”, hield VVD-leider Mark Rutte tijdens de Algemene Beschouwingen het kabinet voor. „U steekt er te weinig geld in en hebt te weinig haast. U neemt het fileprobleem niet serieus genoeg.”

Rijdend Nederland is boos. Veel van de kritiek heeft te maken met de lastenverzwaringen die het kabinet voor de automobilist in petto heeft. Een reeks maatregelen zou het milieu ten goede moeten komen, maar dat wordt sterk betwijfeld. „Het gaat hier om eerlijkheid”, zegt hoofddirecteur Guido van Woerkom van de ANWB. „Er worden belastingen ingevoerd onder het mom van milieumaatregelen die in feite bedoeld zijn om de schatkist te spekken. Daarmee trek je een zware wissel op de bereidheid van mensen om straks voor échte milieumaatregelen hun portemonnee te trekken. Dan heb ik het bijvoorbeeld over investeringen in zuinige, schonere auto’s. Waar ik mij grote zorgen over maak, is het draagvlak onder de bevolking voor de invoering van de kilometerprijs. Automobilisten moeten vanaf komend jaar 500 tot 600 miljoen euro méér belasting betalen, en ze zien er niets voor terug. Er gebeurt niets extra’s. Als ze straks ook nog per kilometer moeten gaan betalen, zullen ze denken: ja hallo, kan ik die overheid nog wel vertrouwen?”

Het kabinet beschouwt de automobilist als „melkkoe”, zo heet het. Tweede Kamerlid Paul de Krom (VVD) heeft een website opgezet waar automobilisten kunnen klagen over het fileleed. De Krom: „We verwijten het kabinet niet dat er files staan. We verwijten het kabinet dat men er niets aan doet. Wij zijn tegen de belastingverhogingen die zogenaamd het milieu dienen. Het is gewoon geld binnenroeien voor de staatskas. Er wordt geen kilometer minder om gereden. Je staat langer in de file voor méér geld.”

Stop Bos heet de actie van een coalitie van ondernemers in de mobiliteitssector tegen de plannen. De actievoerders verzetten zich tegen onder meer de verhoging van de accijns op diesel en op lpg, verhoging van de wegenbelasting, extra belasting bij de aanschaf van auto’s die niet superschoon zijn, en een verhoging van de bijtelling voor leaseauto’s. „De autoindustrie stopt miljarden in een beter milieu. Bos stopt 500 miljoen in z’n zak”, aldus de actie van Rai Vereniging, Bovag, Transport en Logistiek Nederland (TLN), verladersorganisatie EVO en de Vereniging van Nederlandse Autoleasemaatschappijen (VNA). De ANWB doet aan de actie niet mee. Guido van Woerkom: „Wij zijn wel gevraagd, maar het leek ons niet verstandig om op de man te spelen. Wel zijn wij het inhoudelijk met veel punten eens.”

Guido van Woerkom: „Het kabinet komt binnenkort met een eerste onomkeerbare stap in de richting van anders betalen voor mobiliteit. Het zou kunnen dat het kabinet daarmee bedoelt dat het alle wetswijzigingen invoert die nodig zijn om zo’n systeem in te voeren. Maar het kan ook betekenen dat het kabinet een beperkte invoering voorbereidt voor bijvoorbeeld alleen snelwegen, of alleen voor vrachtwagens. Dat zouden wij betreuren. De ervaring leert namelijk dat men vervolgens denkt: laat de rest maar zitten. In Duitsland hoor je na de invoering van de heffing voor vrachtwagens geen enkele politicus meer praten over de rest. Je kunt dus beter zo’n systeem in één keer invoeren. De euro is op één dag ingevoerd. Het nieuwe ziektekostenstelsel ook.”

De VVD ging enkele jaren geleden na lang tegenstribbelen akkoord met de kilometerprijs, dat wil zeggen betalen voor het gebruik van de auto in plaats van voor het bezit ervan. Maar dan wel onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat de gemiddelde kilometervreter er financieel niet op achteruit gaat, doordat de wegenbelasting en de aanschafbelasting (BPM) zullen worden afgeschaft. En het geld dat de staat via de kilometerprijs binnenkrijgt, moet worden besteed aan de aanleg van wegen en spoorlijnen. Inmiddels heeft de VVD er geen vertrouwen meer in. Mark Rutte zei tijdens de Algemene Beschouwingen tegen het kabinet: „U gaat een half miljard extra heffen op accijnzen, u gaat extra heffen op de BPM en u investeert onvoldoende extra in nieuwe wegen en ook dat was een voorwaarde voor de kilometerheffing. Uw kabinet heeft het draagvlak weggehaald onder die kilometerheffing.” Tweede Kamerlid Paul de Krom: „Zolang het beleid niet op orde is, moet de kilometerprijs even in de ijskast.”

Tijdens de Algemene Beschouwingen zei minister-president Balkenende „kritisch” te staan tegenover plannen van de VVD om tot 2025 tien miljard euro extra te investeren in infrastructuur. Volgens de premier zullen extra wegen het fileprobleem niet oplossen. Balkenende: „De VVD is immers tegen de meest effectieve en efficiënte manier om de wegen in Nederland optimaler te benutten, namelijk door de kilometerprijs in te voeren. [...] Aangezien de heer Rutte dat niet wil, zullen nog meer wegen moeten worden aangelegd om dezelfde resultaten te kunnen halen die het kabinet nu gaat realiseren. Met de VVD kost het extra geld en gaan wij voor 2025 niet minder in de file staan.”

De kilometerprijs moet echter niet worden beschouwd als een middel om files op te lossen, vindt de ANWB. Directeur Van Woerkom: „Het gaat er om, dat mensen door de invoering van een prijs bewuster gaan kiezen welke rit ze maken. Het is aan de overheid de prijs per kilometer zó te bepalen, dat met de opbrengst daarvan gezorgd kan worden dat mensen zonder file kunnen rijden.” VVD’er De Krom: „De kilometerprijs is bedoeld om de lasten tussen mensen die veel en weinig rijden beter te verdelen. De kilometerprijs moet niet worden gebruikt als excuus om geen wegen meer aan te leggen.”