‘Ik heb respect gekregen voor Gretta’

In de Subjectieve Atlas van Palestina schetst grafisch ontwerpster Annelys de Vet een nieuw beeld van Palestina en de Palestijnen.

Annelys de Vet Foto NRC Handelsblad, Maurice Boyer Annelys de Vet Foto NRC H'Blad Maurice Boyer 070920 Boyer, Maurice

De bakker die brood uit de oven haalt, een olijfboomgaard naast een klaprozenveld, kinderen met een vlieger, een dansvoorstelling: het zijn realistische beelden van Palestina, maar niet de eerste die je associeert met het door conflict getroffen gebied in het Midden-Oosten.

De Nederlandse grafisch ontwerpster Annelys de Vet (33) trok eerder dit jaar naar Ramallah om met 26 Palestijnse ontwerpers, fotografen en kunstenaars een ‘ander’ beeld te schetsen van hun land dan het beeld van geweld en armoede dat we kennen uit de media.

Hun boek De Subjectieve Atlas van Palestina toont niet alleen de schoonheid van natuur, cultuur en gastronomie in Palestina, maar ook de complexe levenssituatie van de inwoners. De Vet liet hen bijvoorbeeld een plattegrond van hun land schetsen, wat uiteenlopende tekeningen opleverde: van de omtrek van heel Israël tot een paar kleine eilandjes op een wit vel. Ook bij de opdracht een nieuwe Palestijnse vlag te ontwerpen, overheerste fragmentatie: er is een vlag waarin de kleuren uit elkaar lijken te vallen, en een die bestaat uit louter stipjes.

Eerder verschenen ‘subjectieve atlassen’ van Nederland en de Europese Unie. Hoe zagen die eruit?

Annelys de Vet: „De media tonen vaak zulke krachtige beelden van een land, dat je niet meer objectief om je heen kijkt. Bij Nederland wilde ik daar alternatieve beelden tegenover stellen. Van de EU bestond überhaupt geen beeld, dat moest gecreëerd worden. We hebben beelden nodig om ons te verhouden tot een gemeenschap.”

Wat is u het meest opgevallen tijdens het verblijf op de Westelijke Jordaanoever?

„Ik had me goed voorbereid, maar de muur zien is anders dan erover lezen. Ik ben geschrokken van de beperkingen die Palestijnen krijgen opgelegd. Binnenlands reizen is vrijwel onmogelijk; ze moeten een visum aanvragen en dan nog is het de vraag of de Israëlische soldaten bij de checkpoints ze doorlaten. Ik vond het pijnlijk te horen hoe een van de kunstenaars, Tayseer Barakat, een fijngevoelige man, als een hond werd behandeld bij die checkpoints. Als een Palestijn zo’n beslissing wil aanvechten is er geen rechtbank waar dat kan. Palestijnen mogen ook het ambt van rechter niet uitvoeren.”

Hoe werd op zo’n incident gereageerd?

„Ik had verwacht haat tegen te komen, maar de meeste kunstenaars reageerden gelaten. Een van hen zei: ‘We hebben de Ottomanen en de Perzen overleefd, over de Israëliërs komen we ook wel heen’.”

Hoe is de ‘Subjectieve Atlas van Palestina’ er uit komen te zien?

„Ik heb geprobeerd een humaan beeld te schetsen van de mensen daar – een beeld waarmee we ons kunnen identificeren. Maar elke Palestijn is bezig met de schrijnende politieke en humanitaire situatie van zijn land. Dus naast de schoonheid van het alledaagse zijn er ook emotionele bijdragen, waaronder brieven van gevangenen in Israëlische gevangenissen, het relaas van een Palestijnse kunstenaar die niet meer bij zijn huis kan in Jeruzalem en het werk van Khaled Jarrar. Hij fotografeerde het gedrag van Israëlische soldaten bij een checkpoint en hing de foto’s er daarna op om de soldaten een spiegel voor te houden.”

Wat heeft u het meest verbaasd?

„De reacties in Nederland. Wat ik in Palestina zag, ging mijn gruwelijkste verbeelding te boven. Maar de meeste mensen aan wie ik over mijn ervaringen vertel, geloven me niet. Ik heb meer respect gekregen voor Dries van Agt en Gretta Duisenberg, die vechten tegen een muur van onbegrip.”

De Subjectieve Atlassen moesten toch een onpartijdig beeld schetsen?

„Het boek is politiek, maar doet geen uitspraak over oorzaak, schuld of oplossing. Ik wil dat de lezer zijn eigen mening vormt.”

Komt er ook een ‘Subjectieve Atlas van Israël’?

„Als ik een atlas had gemaakt van Israël, zou niemand vragen of ik er ook een ging maken van Palestina. Dat is de crux van het probleem.”

Subjectieve Atlas van Palestina: 010 Publishers, Rotterdam (€ 16,50). Of te downloaden op www.annelysdevet.nl.

    • Elda Dorren