Nieuwe macaronistoelen van stalen buizen voor de elite

Stalen-buizenstoelen zijn zo populair, dat meubelfabriek gebroeders Van der Stroom de meubelen van Paul Schuitema opnieuw in productie te nemen.

Schuitema-stoel nr 55, 2.300 euro.
Schuitema-stoel nr 55, 2.300 euro.

Paul Schuitema maakte in de jaren dertig van de vorige eeuw stoelen, fauteuils en bureaus van stalen buizen. Ooit waren ze zeldzaam geworden, nu zijn ze weer gemakkelijk te verkrijgen bij 25 dealers.

Hoewel, gemakkelijk, Schuitema’s meubelen zullen ook nu geen massaproduct worden. Stalen-buizen-stoelen zijn alleen al wegens hun prijs weggelegd voor een beperkte groep: een replica van de Schuitema-stoel nr 55 kost bijvoorbeeld zo’n 2.300 euro. Hierin ligt natuurlijk ook een deel van de aantrekkingskracht van de stalen-buizen-stoel. Het is een elite-product dat getuigt van goede smaak: wie een paar stoelen van glimmende, verchroomde buizen in zijn huis heeft staan, laat zien dat hij verstand van vormgeving heeft en geld bezit.

Over het snob appeal van stalen-buizen-stoelen werd al snel geklaagd, nadat ze in de jaren twintig waren uitgevonden door vormgevers als de Hongaarse Bauhaus-docent Marcel Breuer en de Nederlandse functionalist Mart Stam. „De oorzaak van de heerschende hausse in staal is niets anders dan een zuiver esthetische bewondering die vooral leeft bij hen die voor een ‘moderne intellectueel’ willen doorgaan”, schreef Albert Boeken in 1936. Voor architecten als Boeken moesten stalen buizen meubels niet alleen voor een elite zijn, maar ook doordringen tot de huizen van de middenklasse en, beter nog, van de arbeiders. Ze moesten de hele wooncultuur veranderen en in alle huizen een betere wereld brengen. Zover is het nooit gekomen.

Al waren stalen-buizenmeubelen relatief duur, ze waren populair genoeg om overal in de westerse wereld fabrieken en werkplaatsen voor buizenmeubels te laten ontstaan. Ook in Nederland, waar Gispen de bekendste en grootste producent van stalen-buizen-meubelen werd. Het hoogtepunt beleefde de productie van stalen-buizen-meubels in de jaren dertig van de twintigste eeuw. Na 1945 werden stalen-buizen-meubels verdrongen door meubels van gebogen hout en rotan.

Maar dertig jaar later raakte de buizen-meubelen opnieuw in de mode. Oude Gispen-stoelen werden bijvoorbeeld gezochte meubels waarvoor steeds hogere prijzen werden betaald. Begin jaren negentig begon de meubelfabrikant Gebroeders van der Stroom daarom met het maken van remakes van Gispen-meubels. De nog bestaande Gispen-fabriek was er niet meer toe in staat, maar de Gebroeders Van der Stroom, waarvan de geschiedenis teruggaat tot 1791, konden het wel. De nieuw-oude Gispenmeubels stonden aan het begin van de serie Dutch Originals van de Gebroeders Van der Stroom, waarin in de loop van de jaren ‘klassieke’ meubels van onder anderen Wim Rietveld en Jan des Bouvrie zijn uitgebracht.

Oorspronkelijk werden de meubels van Schuitema, de laatste toevoeging aan de Dutch Originals, slechts gedurende drie jaar in de jaren dertig geproduceerd door de Rotterdamse fabriek d3. Schuitema, die vooral bekend is geworden als een pionier van de Nieuw-Zakelijke grafische vormgeving, was een van de vennoten van d3. Hij ontwierp zijn meubels in de barokke fase van het stalen-buizen-meubel, een jaar of acht na het pionierswerk van Breuer en Stam. Ze zijn zwieriger dan de strenge, hoekige stoelen van de pioniers.