Duitse rel om uitspraak van kardinaal

De Duitse kardinaal Joachim Meisner heeft een rel veroorzaakt door te zeggen dat de moderne cultuur „entartet” (ontaard) dreigt te raken. ‘Entartete Kunst,’ de naziterm voor kunst die niet voldeed aan Hitlers cultuurpolitiek, is nog altijd een zeer beladen begrip.

Meisner, kardinaal sinds 1983 en aartsbisschop van Keulen sinds 1989, deed zijn uitspraak vrijdagavond bij de opening van het gerenoveerde Keulse bisdommuseum. „Daar waar de cultuur van de cultus en de godsverering wordt afgekoppeld, verstart de cultus tot ritualisme en raakt de cultuur ontaard”, aldus de kardinaal.

Politici hebben Meisners uitspraak sterk veroordeeld. De Duitse minister van Cultuur, Bernd Neumann (CDU), noemde zijn woordgebruik „onacceptabel”. Volgens Groenen-voorzitter Claudia Roth is Meisners positie als kardinaal „niet meer te handhaven”.

De Duitse Centrale Joodse Raad sprak van „geestelijke brandstichting”. „Het toont aan dat de kardinaal geen enkel begrip heeft van kunst en cultuur”, aldus Hans-Heinrich Grosse-Brockhoff (CDU), bewindsman voor cultuur in Noord-Rijnland-Westfalen.

Eind vorige maand uitte Meisner kritiek op het nieuwe glas-inlood-raam in de Dom van Keulen, ontworpen door kunstenaar Gerhard Richter. Het raam, een abstract kunstwerk opgebouwd uit ruim 11.000 glaasjes in tientallen kleuren, was volgens Meisner passend „voor een moskee of een andere gebedsplaats”, maar niet voor een katholieke kerk. Hij sprak zijn voorkeur uit voor figuratieve, iconografische werken.

Het aartsbisdom van Keulen meldt in een reactie dat Meisners uitspraak over ontaarding „niet tegen bepaalde kunstvormen, kunstwerken of kunstenaars is gericht, maar tegen de culturele uitingen van een gemeenschap als geheel”. Volgens het bisdom is het woord ‘Entartung’ door de nazi’s misbruikt en is de nazi-ideologie Meisner volledig vreemd.

In 1999 veroorzaakte Meisner ophef door de abortuspil te vergelijken met Zyklon B, het gas dat de nazi’s in de gaskamers gebruikten. Euthanasie vergeleek hij twee jaar geleden met de misdaden van Hitler en Stalin. Meisner mengde zich dit jaar ook in het debat over de geplande bouw van een moskee in Keulen. De kardinaal zei het wantrouwen van Keulenaren tegen het plan te begrijpen. Hij noemde het een „breuk met de cultuur”.