Soms wordt een boek een autonoom kunstwerk

‘Just in Time’ van Will Holder
‘Just in Time’ van Will Holder

Tentoonstelling: Best Verzorgde Boeken 2006. T/m 30/9 Stedelijk Museum CS, Amsterdam. Dagelijks 10-18 uur. Inl.: www.stedelijk.nl, 020-5732 911

Wie kans wil maken op de onderscheiding voor het Best Verzorgde Boek kan maar beter rood in het omslag gebruiken. Een foto of kleurenbaan helpt. Maar bij de best vormgegeven boeken van 2006 gaat het toch vooral om dat subtiele gevoel voor balans. Dat is in één oogopslag duidelijk als je de boeken ziet in hun glazen kastjes aan de muur op de expositie in het Stedelijk Museum. Voor wie ze wil beetpakken en inzien is er een houten meubel met een tweede exemplaar aan een ketting.

Voor de jaarlijkse expositie selecteerde een vakjury 33 boeken. De opvallendste verschijning is Rob van Hoesels drietalige Transit land, Transitoland, Pays-Transit over de Belgische autosnelwegen. Niet omdat de cover blauw is zonder spatje rood, maar omdat het een gek boek is met honderden vanuit een auto genomen pretentieloze foto’s van dingen op en langs de Belgische snelweg. Om thuis eens te bekijken waar je als automobilist onderweg geen tijd voor hebt.

Tussen de genomineerde boeken zit één roman, één deel van een verzameld werk (Bruno Schulz), één verhalenbundel (Joost Zwagermans Perfect day), twee dichtbundels (Esther Jansma’s Altijd vandaag en Verzamelde liefde van Bart Moeyaert), een kinderboek (Bart Moeyaerts Olek schoot een beer) en het merkwaardige zestiende-eeuwse boek De droom van Poliphilus van Francesco Colonna. Verder zijn het voornamelijk kunstboeken, zoals over Ted Noten en Marnix Goossens en het boektijdschrift Duf. Niet één van de genomineerde boeken heeft veel indruk gemaakt in de boekhandel. Stuk voor stuk nobele margegevallen die hun artistieke inhoud uiten in een gecoiffeerd uiterlijk. Dit zijn boeken op hun avondje uit, geen lekkere dingen voor doordeweeks gebruik. Het zijn buitenbeentjes in de boekwinkel en je kunt er niet uit afleiden of het goed of slecht gaat met de vormgeving van boeken. Het is voorbarig om te concluderen dat „het Nederlands grafisch ontwerp van een hoog niveau” is, zoals de jury in een zaaltekst doet. Dat deze boeken gemaakt zijn bewijst hoogstens dat, zoals de jury vervolgt, sommige uitgeverijen „bereid zijn om samen met ontwerpers hun nek uit te steken”.

Yale University Press is zo’n uitgever. Die liet Irma Boom Weaving as Metaphor over de Amerikaanse textielkunstenares Sheila Hicks vormgeven. De al vaak bekroonde Boom is iemand die niet enkel een inhoud optimaal kan presenteren, maar die van een boek een autonoom kunstwerk maakt. Ze geeft het geen vlot kapsel maar een totale make-over. Weaving as Metaphor past in een lange reeks meesterwerken van haar hand. Het is tactiel door de blinddruk van een fijn weefstel in het omslag en de ruw gekartelde randen van de pagina’s. Fotografie en druk zijn technisch perfect. Soms moeten je vingers vaststellen of je naar een echt weefsel of een foto kijkt. Het is zo’n 415 pagina’s op dik papier, maar het valt soepel open. Waar Boom teksten wel eens stiefmoederlijk bedeelt, zijn die hier in een evenwichtige typografie gepresenteerd. Het lijkt de grote kanshebber voor de ereprijs, al komt er op de cover geen rood voor.