Komkommertijd

Aangezien we midden in de komkommertijd zitten, hier een komkommertijdkwestie: de beperkingen van Wikipedia.

Laat ik om te beginnen zeggen dat ik een grote fan van Wikipedia ben. Aanvankelijk vond ik het idee – iedereen mag bijdragen leveren aan deze online-encyclopedie, iedereen mag er dingen in veranderen – krankzinnig. Dat zou nooit wat kunnen worden! Maar goddank zat ik er volkomen naast. Steeds vaker kom ik, zoekend op internet, bij Wikipedia terecht. En doorgaans is de informatie nuttig en betrouwbaar. Ik heb tot nu toe minder voor Wikipedia kunnen doen dan ik zou willen, maar soms vul ik een artikel aan of corrigeer ik iets.

Laatst deed ik dat bij het lemma komkommertijd. „Hoewel sommige mensen denken”, schrijft het online-naslagwerk, „dat het woord een verbastering is van kommertijd (letterlijk: tijd van kommer, ‘ellende’) – een periode waarin er slechts armoedig nieuws te melden valt – wordt algemeen aangenomen dat het woord afkomstig is uit de tuinbouw.”

Hoe kwam dit woord dan uit de tuinbouw? Vroeger kwamen de komkommers in de zomertijd op de markt. Door de enorme aanvoer daalden de prijzen, bij gebrek aan ander nieuws schreven de dagbladen over de prijs van komkommers en verschenen op de voorpagina’s „foto’s van de tuinder die de grootste komkommer had gekweekt, breed grijnzend met zijn of haar gigantische product”.

Voor het ontstaan van het woord komkommertijd moeten we volgens Wikipedia dus zoeken in de periode dat er op voorpagina’s van kranten foto’s stonden van lachende boeren of boerinnen met grote komkommers.

Met alle respect: dit is lariekoek, en omdat ik een dankbare gebruiker van Wikipedia ben, paste ik het artikel aan. Er wordt absoluut niet algemeen aangenomen dat komkommertijd „afkomstig is uit de tuinbouw” en ik kan me ook niet goed voorstellen wat hiermee wordt bedoeld. Is koeienletter afkomstig uit de veeteelt? Komt vleesboom uit de slagerswereld?

Nee, hoogstwaarschijnlijk hebben wij komkommertijd uit het Engels geleend, waar cucumber-time in 1700 voor het eerst is opgetekend voor ‘Taylers Holiday, when they have leave to Play, and Cucumbers are in Season’. De zomertijd was een slappe tijd voor de kleermakers, want dan trok de adel de stad uit. Men grapte dat kleermakers in de zomermaanden op komkommers leefden. De komkommertijd was dus vooral een tijd van slappe handel.

In die context duikt het woord ook voor het eerst in het Nederlands op. Dat gebeurde in het derde kwart van de 19de eeuw – toen er bij mijn weten absoluut nog geen foto’s van boerinnen met grote komkommers op voorpagina’s stonden. We vinden komkommertijd vanaf 1871 en aanvankelijk werd het vooral in financiële berichtgeving gebruikt: voor de slappe tijd op de beurs.

Langs deze lijnen paste ik het artikel in Wikipedia aan. Een paar dagen later bekeek ik wat er met mijn aanpassingen was gebeurd. Er was geen komma van blijven staan, het oude artikel was volledig in oude glorie hersteld, inclusief de breed grijnzende tuinders op voorpagina’s.

Nu moet je als medewerker van Wikipedia nóóit het laatste woord willen hebben – ook ik niet. De essentie van deze online-encyclopedie is nu juist dat je er doorlopend aan kan schaven. Maar waarom deze aangepaste versie weggegooid, vroeg ik, op basis van welke argumenten?

Complete stilte. Wat doe je met wiki-medewerkers die stilzwijgend volharden in hun eigen versie? Die de boel uit trots, ijdelheid, onkunde of territoriumdrift op slot gooien?

Eigenlijk is het een vraag die de komkommertijd overstijgt.

Ewoud Sanders