Waarom zoenen wij in Nederland drie keer?

Waarom, vraagt Hans van der Post uit Rotterdam zich af, zoenen we in Nederland drie keer? Hij komt vaak in Australië en daar is twee keer de norm. Driemaal vindt hij maar onzinnig.

„Het is net als met het woord doei, opeens is het er”, zegt Reinildis van Ditzhuyzen. Zij bewerkte het etiquetteboek Hoe hoort het eigenlijk? uit 1939 voor deze tijd, en wijdt daarin een lemma aan de ‘gezelschapskus’.

In ieder geval bestaat het gebruik om drie keer te kussen volgens Van Ditzhuyzen pas sinds eind jaren ’70. Het begon in Brabant en Limburg, om zich daarna over de rest van het land te verspreiden. „Ik kan het niet hard maken”, zegt ze, „maar ik vermoed dat de vele katholieken in het kabinet-Van Agt iets met de verspreiding te maken hebben.”

Volgens Dolph Kohnstamm, emeritus hoogleraar ontwikkelingspsychologie, die onderzoek deed naar het fenomeen is het gebruik ontstaan op het Franse platteland aan het begin van de twintigste eeuw. „Maar nog niemand heeft zekerheid verkregen over deze ingewikkelde geschiedenis”, zegt hij. Kohnstamm vermoedt dat het drie keer zoenen iets te maken heeft met de heilige drie-eenheid, en zich door Franstalige gebieden over het platteland naar de zuidelijke provincies heeft verspreid. Tot de ‘Brabantse drieklapper’, met dank aan de televisie, het grote publiek wist te bereiken. „Bekende Nederlanders met een voorbeeldfunctie hebben het verspreid.”

Van Ditzhuyzen en Kohnstamm zijn het er over eens dat drie keer teveel is, en dat ons kusgedrag ‘betekenisloos’ is geworden. „Ik schaam me als ik Balkenende tijdens een top Merkel zie zoenen. Zij trekt na de eerste al terug. Genant”, aldus Van Ditzhuyzen. In haar etiquetteboek wordt de drieklapper niet verplicht. „Men denkt dat het zo hoort, maar het hóeft helemaal niet.”

Van Ditzhuyzen spreekt zelfs over kusterreur. „Vrouwen die met Oud en Nieuw ongewenst worden gezoend door hun collega’s, moeten weer baas worden over hun eigen kusgedrag.” Wellicht kan Kohnstamm daarbij helpen. Via zoenbutton.nl verkoopt hij buttons met: ‘ik zoen je 2 x’ of ‘ik geef je een hand’.

Janna Laeven