Alleen nog maar hazeslaapjes

De zogenoemde überman-slaaptechniek wint aan populariteit via internet.

Wetenschappers wijzen op de gevaren van de ‘wakkere levensstijl’.

Elke dag begint als een spannende film met de Dangerbomb wekker. Om het alarm uit te zetten, moet je de bom ‘onschadelijk’ maken. Dat doe je door drie gekleurde stekkertjes in de goede volgorde aan te sluiten – de lampjes geven aan welke stekker als eerste aan de beurt is. Denk niet dat je de wekker na een paar keer oefenen met je ogen dicht kunt uitschakelen. De volgorde verandert steeds…
Elke dag begint als een spannende film met de Dangerbomb wekker. Om het alarm uit te zetten, moet je de bom ‘onschadelijk’ maken. Dat doe je door drie gekleurde stekkertjes in de goede volgorde aan te sluiten – de lampjes geven aan welke stekker als eerste aan de beurt is. Denk niet dat je de wekker na een paar keer oefenen met je ogen dicht kunt uitschakelen. De volgorde verandert steeds…

Het leven van Richard Bodewits (25) draait om zijn wekker. Zes keer per dag schrikt hij wakker van het alarm -tenminste, als alles goed gaat. „Vorige week waren de batterijen opeens op”, vertelt hij. „Eén van mijn korte slaapjes liep nogal uit. Ik lag vijf uur in bed in plaats van twintig minuten. Daarna was ik helemaal uit mijn ritme. Ik voelde me zwaar vermoeid.”

Bodewits heeft de traditionele nachtrust afgezworen. Hij experimenteert nu al bijna twee weken met de überman- ofwel polyfasische slaap. Om de vier uur doet hij een dutje van twintig minuten. Zijn doel: meer tijd overhouden voor zijn hobby’s en werk als programmeur. En dat lukt hem steeds beter. „Toen ik net begon, kon ik mijn ogen nauwelijks openhouden. Maar nu voel ik me prima. Door mijn slaapschema ben ik ongeveer 22 uur per dag wakker. Vroeger had ik het altijd druk, nu ben ik op zoek naar meer hobby’s.”

De überman-slaap is bezig aan een opmars. Aanhangers van het onconventionele leefschema beweren dat ze hun lichaam hebben geleerd om razendsnel in een extreem diepe slaap te geraken. Ze zouden als ‘supermens’ aan zes korte hazenslaapjes per dag genoeg hebben, zo lang ze die dutjes maar strikt om de vier uur inlassen.

Wetenschappelijke onderbouwing voor de theorie is er nauwelijks. De Amerikaanse bioloog Claudio Stampi heeft als enige serieus onderzoek gedaan naar het slaappatroon. Hij kwam tot de conclusie dat de meeste mensen na een zware aanpassingsperiode van veertien dagen inderdaad gewend raken aan het überman-schema en niet al te veel vermoeidheidsklachten meer hebben. Maar Stampi zag de methode puur als een tijdelijke noodgreep tijdens langdurige solozeiltochten.

Op tientallen Amerikaanse weblogs wordt het slaappatroon nu gepresenteerd als levensstijl. Bezoekers geven elkaar adviezen om hun lichaam zo snel mogelijk te laten wennen aan het schema. Ze geloven dat iedereen na de zware omschakelingsfase weer goed kan functioneren in het dagelijks leven. Sommige bloggers beweren zelfs dat ze al twee jaar volgens het überman-patroon leven.

Bodewits is één van de eerste Nederlanders die zich het slaapschema eigen hebben gemaakt. „De eerste dagen waren ontzettend zwaar”, zegt hij. „Het lukt je nog niet na elke vier uur in slaap te komen. Je verandert langzaam in een zombie. Ik zakte vaak weg in mini-slaapjes van een paar seconden. Mijn huid werd overgevoelig en ik kon me nauwelijks concentreren. Maar na een paar dagen kreeg mijn lichaam door, dat die periodes van 20 minuten waarin ik mijn ogen dicht kneep, echt de enige kansen waren wat slaap te krijgen. Vanaf dat moment ging het beter. Nu heb ik alleen ’s ochtends tussen zes en tien nog wat problemen om mijn ogen open te houden, maar ik denk dat ik over een weekje helemaal gewend ben en nergens last van heb.”

Slaaponderzoeker Eus van Someren denkt daar anders over. Hij werkt voor het Nederlands Instituut voor Hersenonderzoek (NIH) en organiseert regelmatig slaapexperimenten. „Ik heb nooit specifiek onderzoek gedaan naar de übermanslaap. Maar als we proefpersonen een lange nachtrust laten vervangen door korte slaapjes, dan blijkt altijd dat ze een slaapschuld opbouwen. De mens is ingesteld op een 24-uurs ritme dat wordt gedicteerd door een groepje cellen in de hersenen. Die biologische klok is heel sterk. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat piloten die lange tijd door verschillende tijdzones reizen veel meer stresshormonen aanmaken. Ook verslechtert hun geheugen vaak en het komt zelfs voor dat hun temporaalkwab in omvang afneemt, oftewel hun brein krimpt een beetje. Bij de meerdere korte slaapjes van überman loop je hetzelfde risico, omdat je je biologische klok negeert. Ik zou het zeker niemand adviseren.”

Richard Bodewits legt de kritiek van Van Someren terzijde. Hij kijkt naar zijn positieve ervaringen en die van andere bloggers en maakt zelfs reclame voor zijn vernieuwende slaappatroon. Op zijn Hyves-weblog beschrijft Bodewits hoe hij zich door de beruchte eerste tien dagen van het slaapexperiment worstelde. Ook staan er tips op voor mensen die de übermanslaap zelf willen uitproberen (neem na elk slaapje een snack, doe soms een extra dutje).

„Ik wil het mensen zeker aanraden”, aldus Bodewits. „Ik gebruik mijn tijd nu veel efficiënter. Het enige lastige is dat mijn vrienden ’s nachts gewoon slapen. En als ik overdag met iemand wil afspreken heb ik altijd maar vier uur – daarna moet ik weer naar huis voor mijn slaapje.”

„Voor mij is dat niet zo erg. Ik kan mijn eigen tijd indelen. Maar als je een negen tot vijf baan hebt, is de übermanslaap waarschijnlijk niet zo geschikt. De maatschappij is er absoluut niet op ingericht. En dat terwijl het veel voordelen zou opleveren als iedereen zou overschakelen op dit schema. Je zou dan echt een 24-uurs economie krijgen.”

Weblog van Richard Bodewits: hypnogenx.hyves.lt/blogEen bekende Amerikaans weblog over de übermanslaap is: www.officialuberman.blogspot.com Nederlands Instituut voor Hersenonderzoek: www.nih.nlOverzicht van verschillende polyfasische slaappatronen: www.sleepingschedules.com