Kijk computer en zie hoe grof oorlog is

Met helmcamera’s en gsm’s filmen soldaten het geweld in Irak en Afghanistan.

Pijnlijk om op internet te zien, die filmpjes. Toch grijpt het Amerikaanse leger niet in.

Talibaan doen bermbomaanval op truck van het Afghaanse leger, geplaatst op 3 juni. Te zien op liveleak.com/view?i=d50_1180922981
Talibaan doen bermbomaanval op truck van het Afghaanse leger, geplaatst op 3 juni. Te zien op liveleak.com/view?i=d50_1180922981

Vergeet de verslaggeving van embedded en unembedded journalisten. De rauwe werkelijkheid van de slagvelden van de Oorlog tegen de Terreur komt van de vechtende partijen zélf. Van Amerikaanse en Britse soldaten én van de opstandelingen in Irak en de Afghaanse Talibaan. Allemaal hebben ze de afgelopen jaren vele duizenden videofilmpjes geschoten met helmcamera’s, handycams en gsm’s. Van vuurgevechten in de Afghaanse woestijn en van bermbomaanslagen in de buitenwijken van Bagdad. Gefilmd vanuit beider perspectief. En ze staan allemaal op www.liveleak.com. Dat is boeiend voor de geïnteresseerde, maar al die onversneden beelden bezorgen de militaire censor hoofdpijn.

De site, die zichzelf tooit met de punchline ‘redefining the media’, is vergelijkbaar met andere online video-vergaarbakken zoals YouTube en Myspace. Iedereen kan er zijn filmpjes op dumpen. LiveLeak is in oktober opgericht door de Brit Hayden Hewitt, die tegenover de BBC als drijfveer gaf: „Er bestaat een zekere misvatting in het Westen over wat oorlog eigenlijk inhoudt. Men denkt dat het er netjes aan toe gaat. Mensen zijn vergeten hoe grof oorlog is.”

Hewitt plaatste de filmpjes aanvankelijk op zijn site ogrish.com. Ogrish betekent zoiets als ‘monsterlijk’ en de site specialiseerde zich in alles wat gruwelijk was: auto-ongelukken, home-made horror, harde porno en executies – beelden die de filmkeuring zonder uitzondering als ongeschikt in alle categorieën zou bestempelen. Ogrish heeft nu plaats gemaakt voor LiveLeak. En daarmee zijn de meeste ongelukken met kettingzagen, de voltrekkingen van doodvonnissen en verkrachtingen vervangen door steeds meer beelden uit Irak en Afghanistan.

Aanvankelijk gebruikte vooral het gemêleerde gezelschap Iraakse en Afghaanse tegenstanders van de Amerikaanse en Britse troepencontingenten deze netparkeerplaats voor video’s van aanslagen. Het ging dan hoofdzakelijk om bibberende beelden van Amerikaanse konvooien die op hoge snelheid over Iraakse wegen denderden. Tót een explosie een truck, een Hummer of zelfs een Abrams-tank in een vlammende stofwolk hulde. De tanks verschenen doorgaans ongeschonden uit de wolk; Hummers niet.

Maar de kwaliteit van de video’s neemt toe, of het nu gaat om een digitaal aangebracht rood cirkeltje dat de kleine baan aangeeft die een afgerukte arm van een Amerikaanse mitrailleurschutter aflegt – de close-up van de losse ledemaat, in uniformmouw, volgt even later – of om de Arabische gezangen in Dolby C die het gemompelde „Allahu-akbar” hebben vervangen.

Enkele video’s die, letterlijk, zijn geschoten door de sluipschutter ‘Juba’ maken hoe dan ook diepe indruk. Juba heeft op zijn Russische Dragoenov-sluipschuttergeweer een handycam gemonteerd. De videocamera is op maximale zoom ingesteld.

Een compilatie van tientallen videofragmenten verloopt volgens hetzelfde stramien: door het vizier van de handycam zie je in de verte, honderden meters verderop, Amerikaanse soldaten patrouilleren, in de mitrailleurkoepel van een Hummer zitten, een sigaret roken op een wachttoren van een kampement.

Dan zie je de camera een lichte schok maken: ‘Juba’ heeft geschoten. En een fractie van een seconde later zie je een soldaat ineen zijgen of een gehelmd hoofd naar achter klappen. En altijd breekt paniek uit bij zijn maten.

Paniek moet ook zijn uitgebroken bij het thuisfront. Bij een kwartiertje ‘Juba’ zijn zó dertig dode Amerikaanse soldaten te turven. Hoeveel ‘Juba’s’ zijn er wel niet? En is het écht zo eenvoudig om onze arme jongens als weerloze konijnen af te knallen?

Paniek brak aanvankelijk ook uit bij het Pentagon. Dit soort beelden komen niet overeen met de strak geregisseerde boodschap dat er hier en daar wat tegenslagen te verwerken zijn, maar dat de missies in Irak en Afghanistan verder onder controle zijn. Dus wordt de boodschap, zoals die van ‘Juba’, nu verdund door steeds meer video’s van Britse en Amerikaanse soldaten.

Eerst ging het met name om funniest homevideos vanaf de basis, maar steeds vaker verschijnen ook amateuristische videoverslagen, vuurgevechten en beelden vanuit Apache-gevechtshelikopters. Die laten zien dat ook de Talibaan en de Iraakse tegenstanders harde klappen krijgen: je ziet groepjes nachtelijke bommenleggers verdwijnen in een witte wolk wanneer de nachtzichtapparatuur van een vliegende robot of een heli tijdelijk verblind raakt door de explosie van de zojuist afgevuurde geleide raket.

Al-Qaeda in Tweestromenland, het Islamitische leger van Irak en de Leeuwen van de Islam die het vooral op Amerikaanse voorposten in Afghanistan hebben gemunt, hebben hiermee weerwerk gekregen in cyberspace. Maar tegelijk vormt deze ongebreidelde distributie van beeldmateriaal een gevaar voor de operationele veiligheid. En de fragmenten waarin Amerikaanse soldaten Afghaanse kindjes „fuck you” leren zeggen of met een Abrams-tank snikkend van de lach Iraakse burgerauto’s pletten zal de voorlichters ook niet bevallen.

Al in maart 2006 gelastte het Pentagon een onderzoek naar de bedreigingen die uitgingen van de ‘blogosphere’, én naar de kansen die de nieuwe media boden. Afgelopen mei verbood het Pentagon de troepen overzee om nog langer gebruik te maken van YouTube, Metacafe, MySpace, Stupidvideos en nog negen vergelijkbare verzamelsites. „Het Amerikaanse leger gaat echt niet de rekeningen betalen als jullie zonodig op MySpace en YouTube terecht moeten”, zei majoor Bruce Mamford, persofficier van de 1ste Infanteriedivisie tegen persbureau AP. Het plaatsen zelf is dan wel kosteloos, maar het verzenden van grote hoeveelheden bytes via de Amerikaanse communicatielijnen is dat allesbehalve.

Maar op LiveLeak blijft het materiaal binnenstromen. Alleen, de sturende hand van het Pentagon is bij steeds meer beeldmateriaal zichtbaar.

Een voorbeeld. Op één video is te zien hoe gemaskerde Iraakse mannen een hinderlaag voorbereiden waarna ze zwaar bewapend in een pickup-truck stappen. Op de tweede helft van de video liggen de mannen naast hun rokende truck doorzeefd op een zandweg. „This happens when you fuck with the Marines”, luidt de aftiteling.

De videobeelden die zijn geregistreerd door de camera’s aan boord van bewapende, vliegende robots en gevechtsheli’s zijn tegenwoordig ook in meerderheid gefilterd. Dat is te zien aan de weggepoetste cijfers, die tijd en plaats van de aanvallen en de afstand tot het doel exact weergeven: operationele informatie.

En dan zijn er nog de hartverwarmende verslagen van leger- en marinierseenheden. Hank, Bill en José in het vliegtuig naar Irak. In de Hummer op patrouille in Bagdad. Per helikopter afgezet bij Haditha. Bukkend voor een ontploffende bermbom. Met zijn allen op de basis dansend op Britney Spears. En terug naar huis. Aftiteling: ter nagedachtenis van José.

En zo verandert LiveLeak, dat toch zelf beweert de media te ‘herdefiniëren’, langzaam maar zeker in een gewoon medium.

Bekijk een aantal van de genoemde filmpjes direct via nrc.nl/next