Onderklasse van schoolboeken 2

Marita Mathijsen schetst hoe schoolboeken over het algemeen geclassificeerd worden (`De onderklasse van schoolboeken` W&O 9 juni`). Ik herkende het: als puber was ik er als de kippen bij om m` n schoolboeken aan het eind van het middelbare schooljaar weer in te leveren. Niet meer nodig die oude zooi, weg ermee.

Om goed onderzoek te kunnen doen naar onze onderwijshistorie, vormen die onderwijsmethodes echter een belangrijke bron. In haar column noemt Mathijsen een heel aantal instellingen die schoolboekencollecties bewaren. Ik miste het Nationaal Onderwijsmuseum te Rotterdam. Dit museum, dat een historie kent die teruggaat tot 1860, herbergt een grote collectie op het gebied van onderwijsgeschiedenis in al haar facetten.

Er is al het nodige onderzoek via deze collectie gedaan. Zo onderzocht Kirsten Noppen in 2004 de beeldvorming over de Sovjet-Unie in Nederlandse geschiedenismethodes in de periode 1920-2000, en bestudeerde Dick Rozing de historische, hedendaagse en toekomstige ontwikkelingen van het vakgebied aardrijkskunde in al haar facetten. Hij verwerkte dit tot de tentoonstelling `Waar ben ik`, die nog tot en met 24 juni a.s. te zien is in het museum. Ikzelf deed in 2004 aan de hand van geschiedenismethodes onderzoek naar de historische beeldvorming van het Nederlands koloniaal verleden over de periode 1945 - 2000. Een tentoonstelling op basis van dit onderzoek was in het museum te zien in 2005.

Wat mij betreft bevestigen deze onderzoeken het belang van collecties schoolboeken. Dat ze tot de onderklasse zijn te rekenen, is direct te relateren aan een algemeen beeld over onderwijshistorie. Elke vier jaar hebben we een nieuwe minister onderwijs, die graag wil scoren met iets nieuws, iets anders. Het mag van alles zijn: het Nieuwe Leren, vrijstellingen vanwege dyslexie, leren per computer, gratis schoolboeken, zolang het maar niet iets uit de oude doos is. Illustratief is het feit dat Nederland welgeteld één hoogleraar heeft, die zich met het brede veld van onderwijsgeschiedenis bezighoudt. Let wel: in een parttime aanstelling.

Uitgevers van schoolboeken beschikken overigens ook lang niet allemaal over enige notie van het belang van hun historische collectie. Het besef dat oude schoolboekencollecties van groot belang zijn moet in breder verband ontstaan. We kunnen de onderwijzer uit pakweg de negentiende eeuw nooit meer opnieuw horen, zien en beleven. Het schoolboek, zijn medium, is een van de weinige leermiddelen die goed duidelijk maken wat hij over wilde brengen aan zijn leerlingen, welke cultuurinhoud, welke waarden en normen van belang waren in die tijd. Daarom: vooral niet weggooien!

historica, Rotterdam,