Meer Hillary dan eigenlijk goed voor je is

Twee biografieën tegelijk verschenen er over presidents-kandidaat Hillary Clinton.

Wat zijn haar kansen in 2008 en zou ze het goed doen?

Carl Bernstein: A Woman in Charge. The Life of Hillary Rodham Clinton. Arrow Books, 640 blz. 42,90 euro. De vertaling: De Bezige Bij, 25.- euro
Carl Bernstein: A Woman in Charge. The Life of Hillary Rodham Clinton. Arrow Books, 640 blz. 42,90 euro. De vertaling: De Bezige Bij, 25.- euro

Dat zowel Her Way (Jeff Gerth en Don van Natta) als A Woman in Charge(Carl Bernstein), twee biografieën over Hillary Clinton, juist op dit moment zijn verschenen, is vanzelfsprekend het gevolg van het feit dat ze een goede kans maakt de Democratische presidentskandidaat voor 2008 te zijn. De lezer zou dan mogen verwachten dat een serieuze poging wordt gedaan te onderzoeken wat voor president Hillary zou kunnen zijn en wat we programmatisch van haar kunnen verwachten. Die informatie wordt eerder impliciet dan expliciet aangeboden.

De kern van beide boeken is niet zozeer het leven van Hillary, alswel de geschiedenis van Het Huwelijk. De zaak komt pas tot leven als Bill Clinton op de proppen komt. Over de aard van dat huwelijk wordt eindeloos gespeculeerd, waarbij natuurlijk de overspeligheid van Bill centraal staat. Over die overspeligheid en zijn effecten op Hillary wordt mijns inziens nodeloos moeilijk gedaan. Toen Hillary haar toekomstige echtgenoot ontmoette was zij ook al een kordate, bazige, intelligente en ambitieuze vrouw. Zij moet al snel hebben begrepen dat overspeligheid een wezenlijk onderdeel van zijn karakter vormde. Ze zag ook direct dat hij over de talenten beschikte om president te worden. Bill Clinton was een gulzig mens in alle denkbare opzichten. Toen Hillary besloot met hem te trouwen, moet zij zijn overspeligheid hebben geaccepteerd als een fact of life.

Beide boeken maken duidelijk dat Het Huwelijk een uiterst effectief politiek bedrijf is. Dat de biografen van Hillary beweren dat Bill Clinton het Witte Huis niet zou hebben gehaald zonder haar begrijp ik wel, maar is volgens mij onjuist. Bill Clinton zou ook zonder haar een indrukwekkende politieke carrière hebben gemaakt. Hij is de briljante, charismatische politicus, de creatieve denker, de man die ook zijn tegenstanders feilloos begrijpt en beter dan wie ook aanvoelt hoe de politieke wind waait. Zij is dat allemaal niet. Als zij niet met hem was getrouwd, zouden we nooit van haar hebben gehoord. Als zij ooit president wordt, is dat in essentie zijn derde termijn.

Hillary is intelligent, ijverig, gedisciplineerd, een control freak en vechtlustig. Het ontbreekt haar echter aan het bijzondere talent dat hem tot de beste politicus van zijn generatie maakte. Wat zij delen is een verbazingwekkende gelovigheid. Zonder gebed hadden ze het niet gered.

Bernstein ontzenuwt mijns inziens terecht het gerucht dat Hillary en Bill Clinton al in een vroeg stadium zouden hebben afgesproken dat eerst hij acht jaar president zou zijn en dat zij dan daarna ook acht jaar de baas zou spelen. Hillary is duidelijk pas in een laat stadium van hun gezamenlijke carrière aan een eigen, gekozen politieke rol gaan denken. Vooral Gerth en Van Natta zijn uiterst kritisch gestemd over de Hillary van 2007. Terwijl zij vroeger, ondanks haar ambities, een idealistische vrouw was, die in haar leven iets moois wilde verrichten, is zij gedegenereerd tot een keiharde, koele tante, een politieke terriër die het niet zo nauw neemt met de waarheid en die al lang nergens anders meer in gelooft dan in de overwinning.

Mij lijkt dat typisch journalistiek gemoraliseer. Ongetwijfeld zijn Bill en Hillary Clinton minder idealistisch dan ruim dertig jaar geleden, ongetwijfeld zijn zij harder en pragmatischer geworden, ongetwijfeld doen zij dingen ten behoeve van de campagnekas die niet altijd even fris zijn. Als zij echter niet veranderd zouden zijn in het politieke gevecht van drie decennia zouden Gerth en Van Natta nu geen biografie over Hillary hebben geschreven. Keurige mensen met hoogstaande beginselen worden geen president van de VS, die brengen het trouwens nergens erg ver.

Zou Hillary een goede president zijn? Allereerst kan worden opgemerkt dat zij in ieder geval een veel betere president zal zijn dan de huidige brokkenpiloot. In Arkansas heeft zij een nuttige bijdrage geleverd aan de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs in die achterlijke staat. Haar pogingen om de Amerikaanse gezondheidszorg te hervormen tijdens de eerste twee jaren van het presidentschap van Bill Clinton waren echter rampzalig. Het uiteindelijke plan was zo omvangrijk dat het met een kruiwagen moest worden vervoerd en was een van de hoofdoorzaken van de verpletterende Democratische nederlaag in november 1994. In dit project demonstreerde zij al haar slechte eigenschappen: opereren achter gesloten deuren, gebrek aan zelfkritiek en onvoldoende compromisbereidheid.

Afgezien van het nu zo zwaarwegende Irak-drama heeft zij zich als senator voorbeeldig gedragen. Zij behoort nu al tot de invloedrijkste senatoren en heeft zich in deze belegen mannenclub uitstekend staande weten te houden, vooral dankzij haar ongekende ijver. Daar staat tegenover dat zij in het najaar van 2002 met een zekere gretigheid voor de resolutie heeft gestemd die Bush de ruimte gaf om Irak aan te vallen. Gerth en Van Natta hebben ontdekt dat Hillary niet de moeite heeft genomen om de National Intelligence Estimate te lezen, waarin het alarmisme van Bush en de zijnen werd gerelativeerd. Sommige van haar collega’s hebben op basis van dat document tegen gestemd. Ik geloof niet dat Hillary anders gestemd zou hebben als zij de Estimate wel had gelezen. Het was in die maanden voor een ambitieuze Amerikaanse politicus vrijwel onmogelijk om tegen te stemmen.

Al met al zou Hillary een heel behoorlijke president kunnen zijn. Ze zal de meest voor de hand liggende fouten niet meer maken en zal keihard werken. Uiteindelijk is presidentieel succes echter onvoorspelbaar. Verreweg de beste president van de vorige eeuw, Franklin Roosevelt, werd bij zijn aantreden beschouwd als een hopeloze lichtgewicht.

Tenslotte de vraag naar haar kansen voor 2008. Deskundigen geven haar 80 procent kans om de Democratische nominatie te winnen. Alle opinieonderzoeken tot nu geven echter aan dat zij zou verliezen van de meest voor de hand liggende Republikeinse tegenstanders. Vele kiezers vinden haar bazig, autoritair en weinig authentiek. Vooral dat laatste is in moderne verkiezingen een enorme handicap. Er zijn naar mijn mening ook principiële bezwaren tegen een presidentschap van Hillary. In 1992 zei Bill Clinton dat je Hillary er gratis bij kreeg. Dat leek mij ongewenst. Je stemt op een enkele persoon, niet op een echtpaar. Wie in 2008 op Hillary stemt krijgt er een charismatische en ongetwijfeld bemoeizuchtige ex-president gratis bij. Dat lijkt mij op zijn minst impliciet in strijd met de grondwet die het presidentschap beperkt tot acht jaar, nog afgezien van de ongewenste dynastieke aspecten. Als ik een Amerikaans staatsburger was, zou ik niet op haar stemmen.

Zie ook de verslagen van de verkiezingen door de Daily show en Colbert Report: www.indecision2008.com

Carl Bernstein: A Woman in Charge. The Life of Hillary Rodham Clinton. Arrow Books, 640 blz. € 42,90. De vertaling: De Bezige Bij, €25,–

Jeff Gerth en Don van Natta: Her Way. The Life of Hillary Clinton. John Murray, 448 blz. € 36,99. De vertaling: Artemis & Co, € 19,95