Kiwi’s beheersen de wereldzeeën

Het Zwitserse Alinghi en Team New Zealand strijden in Valencia om de America’s Cup.

De zeilwedstrijd is vooral een botsing tussen Kiwi’s.

Een bemanningslid van Team New Zealand klimt in de mast tijdens de tweede race tegen het Zwitserse Alinghi in strijd om de America’s Cup voor de kust van de Spaanse havenstad Valencia. Foto AFP Een lid van Emirates New Zealand klimt in de mast tijdens de America’s Cup. Foto AFP A member of Emirates Team New Zealand climbs the mast on the second day of racing in the 32nd America's Cup in Valencia, 24 June 2007. Challenger Emirates Team New Zealand beat Swiss defender Alinghi to win the second race of the America's Cup here on Sunday and draw the best-of-nine series level at 1-1. AFP PHOTO/JAVIER SORIANO
Een bemanningslid van Team New Zealand klimt in de mast tijdens de tweede race tegen het Zwitserse Alinghi in strijd om de America’s Cup voor de kust van de Spaanse havenstad Valencia. Foto AFP Een lid van Emirates New Zealand klimt in de mast tijdens de America’s Cup. Foto AFP A member of Emirates Team New Zealand climbs the mast on the second day of racing in the 32nd America's Cup in Valencia, 24 June 2007. Challenger Emirates Team New Zealand beat Swiss defender Alinghi to win the second race of the America's Cup here on Sunday and draw the best-of-nine series level at 1-1. AFP PHOTO/JAVIER SORIANO AFP

Misschien komt het door Kupe, de mythische Polynesische zeiler en navigator die meer dan duizend jaar geleden met zijn waka, een zeilkano, de Stille Oceaan bedwong en de eilanden ontdekte die nu Nieuw-Zeeland vormen. Hij stapte er ééuwen eerder aan wal dan Abel Tasman en James Cook. Zeilen zit verankerd in de Nieuw-Zeelandse genen. „Het schurkt tegen een nationale obsessie aan”, zei Mike Sanderson, schipper van Volvo Ocean Race-winnaar ABN Amro I, vorig jaar.

Waar dat toe kan leiden, blijkt dezer dagen tijdens de strijd om de America’s Cup bij Valencia. Tegen welke boot Team New Zealand ook vaart, uiteindelijk zeilen ze vooral tegen andere Kiwi’s. Zo ook bij de verdediger, het Zwitserse Alinghi, dat de zeiltrofee drie jaar geleden wegkaapte uit Nieuw-Zeeland. Het hart van het team wordt gevormd door liefst tien Nieuw-Zeelanders, deels overgestapt van Team New Zealand, zoals de schipper, Brad Butterworth. Zij zeilen nu namens de ‘Société Nautique de Genève’ met zeilnummer SUI 100.

De Nieuw-Zeelandse bron is zó rijk gevuld met zeezeilers van wereldklasse dat het land gemakkelijk drie of vier boten in het water kan brengen. Het Amerikaanse team BMW Oracle beschikte zelfs over twintig Kiwi’s, onder wie de belangrijkste man aan boord, schipper Chris Dickson. En voormalig ABN Amro-schipper Sanderson gaat bij de volgende America’s Cup een Brits Team leiden. Van de ‘vriendschappelijke competitie tussen naties’, zoals de America’s Cup ruim anderhalve eeuw geleden begon, is niets meer over.

Gezien de bevolking van vier miljoen is de dominantie van de Kiwi’s opvallend. Zeilen is een volkssport in het land, dat een kustlijn heeft van ruim 15.000 kilometer. Alleen al in Auckland, City of Sails, hebben meer dan 80.000 mensen een eigen boot.

Weinig evenementen, rugby daargelaten, roepen meer emoties op dan de America’s Cup sinds Nieuw-Zeeland zich ging mengen in de strijd, die lang een zaak was tussen Amerikanen en Australiërs. In 1995 veroverde Team New Zealand met Black Magic de Cup voor het eerst, in San Diego. Vijf jaar later volgde het tweede succes in Auckland.

De opmars is te danken aan de diepgewortelde zeilcultuur, maar ook aan een talentvolle lichting oceaanzeilers die hun sporen verdienden in grote races als de Whitbread, de voorloper van de Volvo Ocean Race. De bekendste waren Grant Dalton, en vooral sir Peter Blake, die aan de basis stond van de successen voordat hij eind 2001 aan de monding van de Amazone op zijn boot werd vermoord door Braziliaanse piraten.

Aan boord waren het de zeilende genieën Russell Coutts, schipper, en Brad Butterworth, tacticus, die Team New Zealand aan de Auld Mug hielpen. Nieuw-Zeeland leefde tussen 1995 en 2003 in een roes.

Maar de betovering werd ruw verbroken bij de oprichting van Team Alinghi door de Zwitserse biotech-miljardair en zeilfanaat Ernesto Bertarelli, die tientallen miljoenen dollars voor de trofee over had. De Nieuw-Zeelanders reageerden furieus toen Coutts en Butterworth met vier andere Kiwi’s – voor veel geld – overstapten naar Alinghi, waarop nagenoeg alleen de baas, Bertarelli, de Zwitserse nationaliteit had.

Het werd gezien als verraad. Het deed de Kiwi’s nog meer pijn toen de ‘huurlingen’ namens Zwitserland, met een kustlijn van precies nul kilometer, in 2003 de boot van het vernieuwde Team New Zealand met 5-0 kleineerden in de Golf van Hauraki, bij Auckland. Coutts pakte zijn derde achtereenvolgende America’s Cup, maar de emoties liepen zo hoog op dat de Kiwi’s aan boord van Alinghi in hun eigen land met de dood werden bedreigd.

Het verklaart waarom duizenden Nieuw-Zeelanders naar de andere kant van de wereld, Valencia, zijn gevlogen om hun zeilers aan te moedigen voor wat in hun ogen een strafexpeditie tegen het Zwitserse grootkapitaal moet worden. Let’s bring it home! staat op de T-shirts van de fans op de kade in Port America’s Cup, naar de slogan van Team New Zealand.

Dat was de opdracht die veteraan Grant Dalton, tweevoudig winnaar van de Whitbread Race, na het debacle van Auckland kreeg. Dalton zeilt mee met zijn team, maar is geen schipper; die rol vervult Dean Barker, uiteraard ook een Kiwi.

Typerend voor het belang dat het land aan het zeilevenement hecht is dat Team New Zealand als enige in de aanloop naar de America’s Cup financiële overheidssteun krijgt: liefst 34 miljoen Nieuw-Zeelandse dollar, bijna 20 miljoen euro. De regering in Wellington ziet het vooral als een investering: becijferd is dat de vorige editie van de Cup, in Auckland (2003), het land 450 miljoen dollar opleverde.

Overigens ging ook de bevolking met de pet rond voor het terughalen van de trofee. Ruim honderd Nieuw-Zeelandse sponsors, tot restaurants aan toe, deden mee.

De Kiwi’s doen hun best het treffen met hun landgenoten van Alinghi als een normale zeilrace te beschouwen. „Volgens sommige media zijn wij erop uit om een oude rekening te vereffenen, om wraak te nemen voor 2003”, zei Grant Dalton vlak voor de America’s Cup. „Zo zien wij het helemaal niet. Wij zijn hier om te proberen de America’s Cup te winnen. Revanche speelt daarbij geen rol.” Maar Dalton heeft al wel laten doorschemeren dat de Kiwi’s, mochten zij winnen, de regels zodanig zullen veranderen dat alleen weer lánden tegen elkaar varen. De winnaar mag de regels voor de volgende editie bepalen.