Chimp even altruïstisch als de mens

De onbaatzuchtigheid of onderlinge hulp van chimpansees doet niet onder voor die van mensen. Dat blijkt uit belangrijk nieuw bewijs van onderzoekers van het Leipziger Max Planck Institut für Evolutionäre Anthropologie dat deze week in het vaktijdschrift PLOS Biology staat.

Het onderzoek is gedaan onder 36 half-vrij levende chimpansees op een eiland in Oeganda én herhaald bij 36 mensenkinderen van anderhalf uit Leipzig. Doel was het testen van ‘zuiver altruïsme’: helpen van anderen, zelfs vreemden, zonder direct of toekomstig eigenbelang. In een cruciaal experiment maakte de ene chimpansee de deur open voor een ander, zodat die voedsel kon pakken. Hijzelf kreeg niks; geen probleem.

In een ander experiment konden de chimps zien dat een stok (bij kinderen een potlood) waardevol was voor twee volslagen onbekende onderzoekers omdat zij er (zogenaamd) ruzie om kregen. Vervolgens legde de een de stok ergens waar de ander er niet bij kon, maar de chimp en het kind wel. Als de onderzoeker moeite ging doen de stok toch te pakken, werd deze heel vaak vriendelijk aangereikt door de chimp en het kind. In een variant lag de stok op een plek waar ook de chimp en het kind moeite voor moesten doen. Dat maakte niks uit. Ook belonen maakte nauwelijks verschil, gek genoeg pakte dat voor kinderen zelfs negatief uit.

De uitkomst is verrassend omdat wetenschappers tot nu toe dachten dat alleen mensen altruïstisch zijn. Dat apen in eerdere experimenten niet veel deden, zegt niet zoveel. Apen hoeven niet onder alle omstandigheden altruïstisch te zijn – dat zijn mensen ook lang niet altijd.