Ook de kip heeft intern kompas

Kippen hebben een magnetisch kompas dat sterk lijkt op dat van het roodborstje. Bij het roodborstje werd veertig jaar geleden als eerste een magnetisch kompas gevonden. Dat hetzelfde kompas voorkomt bij kleine zangvogels en bij niet-trekkende bosvogels als de kip, wijst erop dat dit zintuig vroeg in de evolutie van vogels is ontstaan. Het kippenkompas zit niet zoals bij duiven in de snavel maar in het oog. Dat schrijft een internationaal team rond het biologenechtpaar Wolfgang en Roswitha Wiltschko in het julinummer van het Journal of Experimental Biology.

Dat kippen zich kunnen oriënteren met behulp van het aardmagnetisch veld, toonde het team twee jaar geleden al aan. Toen lieten ze kippenkuikens een rood tafeltennisballetje accepteren als surrogaatmoeder . Vervolgens ging het rode balletje achter een van de vier schermen die in de hoofdkompasrichtingen waren opgesteld. De kuikens leerden zo dat hun ‘moeder’ bijvoorbeeld altijd in het noorden te vinden was. Daarna draaiden de onderzoekers het magneetveld een kwartslag om, waardoor het magnetische noorden in het oosten kwam te liggen. Kuikens die gewend waren hun moeder in het noorden te zoeken, zochten inderdaad significant vaker in het oosten.

Nu heeft het team de aard van het kippenkompas onderzocht. Ze verdoofden de bovenkant van de snavel van de vogels en ontdekten dat dit geen effect had op hun oriëntatievermogen. Bij postduiven is aangetoond dat zij in deze regio magnetietkristallen hebben, die zouden kunnen fungeren als de basis van een kompas. Maar bij de kippen en ook bij roodborstjes lijkt het kompas anders te werken, met een mechanisme in de ogen. Dat kwamen de Wiltschko's op het spoor omdat de vogels zich wel bij wit en blauw licht kunnen oriënteren, maar hun oriëntatievermoge verliezen bij monochromatisch rood licht. Het oriëntatievermogen zou dus gebaseerd kunnen zijn op een chemische reactie in de vogel-ogen die alleen onder invloed van licht met kortere, energierijkere golflengtes kan plaatsvinden. Bij deze reactie, bekend onder de naam radical pair process, komen in pigmentmoleculen in het oog elektronen vrij die beïnvloed zouden worden door en daardoor informatie zouden geven over het aardmagnetisch veld.

Maar de precieze componenten van dit kompas zijn nog niet gevonden.