Nieuwe Stripes-cd is vuig en vurig

Afgelopen week verscheen de nieuwe cd van The White Stripes, ‘Icky Thump’.

Dit zijn de acht interessantste nummers.

1 Icky Thump

Opening Icky Thump laat meteen horen waar het in 2007 om gaat. Om verwoestend minimalisme. Van dit lied is alleen het skelet nog over, dat wordt ingevuld met Megs beukende drums, een overstuurd piepend keyboard en gitaar. Vooral gitaar – na het grote aandeel voor piano en marimba op de vorige cd, Get Behind Me Satan (2005), en het transparantere geluid van Elephant (2003) maakt de gitaar op Icky Thump zijn comeback als hoofdrolspeler in het White Stripes-geluid.

Als een teer gemiste geliefde die bij weerzien hardhandig wordt omhelsd, krast, kapt en knerpt White over de snaren van zijn bloedrode instrument. In ritme en riffs zijn er blueselementen, maar theatraler en waanzinniger dan Howlin’ Wolf of Son House het ooit bedoeld hadden. Jacks stem verkleurt als een toverbal, van smekend naar krijsend naar woest en wanhopig. De man die bekend stond om zijn associatieve teksten en afkeer van politiek, is hier het geweten van de natie:

„Well, Americans

What, nothin' better to do?

Why don’t you kick yourself out?

You’re an immigrant too.”

Om zich vervolgens af te vragen „Who’s usin’ who?” en „What should we do?” en te besluiten met de White-wijsheid: „You can’t be a pimp/ And a prostitute too.”

(Icky Thump is een verbastering van ‘Ecky Thump’, een uitdrukking uit het Britse graafschap Yorkshire. Het is een uitroep van verbijstering, graag gebruikt door Jack White’s nieuwe Noord-Engelse echtgenote Karen Elson – in dit nummer bezongen als de „redhead señorita”.)

2300mph Torrential Outpour Blues

White zingt over verwarring en spiegeleffecten (‘There’s three people in the mirror/ and I’m wondering which one of them I should choose’). Ook in de muziek horen we gekaats en reflectie: over het kabbelende motief kronkelen gitaren om elkaar heen. De tweede mevrouw Jack White (Meg was ooit de eerste) is opnieuw de inspiratie: „There’s all kinds of redheaded women that I ain’t supposed to kiss/ and it’s that colour which never fails to turn me blue.”

In dit prachtige lied van ongebruikelijke lengte (bijna zes minuten) houdt Jack zijn stem onder controle. Onderkoeld beschrijft hij een 300 mijl per uur razende stroom van verleidingen en onheilstijdingen, met een hoogtepunt aan het eind als de woorden onafgebroken uit zijn mond borrelen, op een manier die doet denken aan de rap avant-la-lettre van Bob Dylan in Subterranean Homesick Blues.

3 Bone Broke

Voor het eerst namen The White Stripes hun cd op in een modern uitgeruste studio. Misschien is het daardoor dat Icky Thump helderder en nog nabijer klinkt dan eerdere platen. Maar terwijl een groeiend deel van de Amerikaanse en Canadese muziekscene met het hoofd in de wolken loopt en muziek maakt vol getwinkel (Arcade Fire, The Dears, The Shins), staan The White Stripes voor ‘aarde’.

Niets is hier luchtig, integendeel, The White Stripes lijken sterker te worden aangetrokken door de zwaartekracht dan anderen. Bone Broke (‘platzak’) is een zompig klinkend ode aan de muzikale en financiële kaalslag.

Duivels zingt Jack, terwijl Meg als een zoetgevooisde intrigante het tomtomgeroffel opvoert. Harder jagen ze, sneller trommelt Meg, piepend hijgt Jack „Damn, I’m bone broke”. Hier horen we The White Stripes op hun engst.

4Little Cream Soda

Een paar keer heeft Jack White bijna de White Stripes-fans van zich vervreemd: door Jason Stollsteimer (gitarist van garageband The Von Bondies, ook uit de Detroit-scene) knock-out te slaan – waarna hij een ‘anger management-cursus’ moest volgen – en door een liedje te maken speciaal voor Coca Cola. En toch, in deze underground muziekgemeenschap, waar het dragen van de verkeerde zonnebril al reden voor excommunicatie kan zijn, staat Jacks status als stamhouder van de Amerikaanse alternatieve scene, opvallend genoeg nog altijd buiten kijf.

Dat hij zich de kritiek op zijn Cola-liedje aantrok, zou je kunnen opmaken uit dit boze nummer over priklimonade. Jack bezingt op venijnige toon zijn ‘little cream soda’, terwijl de gitaar klinkt als een motor die een paar keer vergeefs wordt aangetrapt om uiteindelijk brullend de highway af te rijden.

5 Rag And Bone

Als één nummer geschikt is als opvolger van ‘Seven Nation Army’ is het dit losjes rockende ‘Rag And Bone’. Jack en Meg zijn voddenmannen die spullen inzamelen om elders te verkopen: „Bring out your junk/ and we’ll give it a home”.

Een rollend riff voert het tweetal langs de deuren waar ze vragen om oude telefoons, wc-brillen en kapotte trompetten. Jack berispt een inhalige Meg: „Meg, don’t be rude/ they might still need it”.

Hiermee verwijzen The White Stripes, net als Tom Waits graag doet, naar het Amerikaanse fenomeen van de ‘medicine show’; kwakzalvers en marskramers die zo handig kletsen dat ze een dood paard nog weten te verkopen – een kwaliteit die ook een zanger niet slecht uitkomt.

6 I’m Slowly Turning Into YouUltieme romantische liefdesfantasie. Het is de eerste van vier sobere liedjes die Icky Thumb afsluiten. De schijnbaar grote afstand tussen meppende Meg en op zijn gitaar schurende Jack wordt in dit nummer opgevuld door een primitief bespeeld orgel. De uiterste liefdeswens is: samenvloeien met je geliefde. White krijgt háár uiterlijk en maakt háár grapjes.

En al heeft ze zo haar hebbelijkheden, Jack is tevreden met zijn metamorfose. „I’m proud to be you”, concludeert hij.

7Catch Hell Blues

Een oerblues met soepel vertoon op de gitaar. Jack memoreert een aantal manieren om in de hel te komen. Tussen de zich claustrofobisch verdichtende gitaarakkoorden somt hij op: door te liegen tegen God of jezelf, door God in twijfel te trekken, kom je zeker in de hel.

Uit zijn mond klinkt het bijna aantrekkelijk.

8 Effect And Cause

The White Stripes komen uit Detroit. Daar groeiden Meg en Jack op, daar maakten ze deel uit van de muziekscene en daar begon Jack vorig jaar de jarenzeventigrock-band The Raconteurs, met vrienden als Brendan Benson en leden van The Greenhornes.

Maar onlangs verhuisde Jack van Detroit naar Nashville (Meg naar Los Angeles). De oorzaken (de ‘cause’ uit de titel) waren ruzies met voormalige vrienden, de vechtpartij met Jason Stollsteimer, en een rechtszaak over royalty’s met vroegere producer Jim Diamond. In dit nummer vraagt Jack retorisch: Moesten jullie me verketteren? Was het allemaal mijn schuld? Duidelijk is: die ballingschap was niet vrijwillig.

Dat Effect And Cause werd verpakt als een jolige meezinger, maakt de boodschap des te stekender.

Vuig, vurig en direct – Icky Thump laat horen dat The White Stripes ook na tien jaar nog uitblinken in bij de keel grijpende blues-rock-garage-songs. En al klinken ze soms ongekend massief, ze zijn het niet. Want deze muziek draait vooral om één ding: suggestie. The White Stripes laten je denken dat je klanken hoort die ze niet spelen. Basgitaar, extra gitaren, pianoklanken? Soms zijn ze er, maar als ze er niet zijn vullen we ze zelf aan. Met hun illusionistische spel leveren Meg en Jack de bouwstenen voor onze eigen verbeeldingskracht.

De plaat ’Icky Thump’ is nu uit en is verschenen bij XLRecordings/V2..