Minder belastend dan IVF, maar wel omstreden

Het verbod op het kweken van embryo’s belemmert onderzoek naar kunstmatige bevruchting, vinden veel wetenschappers. Twee Brabantse ziekenhuizen trekken hun eigen plan.

Tilburg, 22 juni. - Het geeft minder bijwerkingen en minder risico’s, zeggen de specialisten, en is ook nog goedkoper: begin dit jaar begonnen twee Brabantse ziekenhuizen in stilte met een geheel nieuwe vruchtbaarheidsbehandeling. In vitro maturatie (IVM). In het buitenland lopen al vierhonderd kinderen rond die met deze techniek zijn geboren. In Nederland lukte het nog niet, maar volgens specialisten van het fertiliteitscentrum in het Tilburgse St. Elisabeth Ziekenhuis zal de eerste Nederlandse IVM-baby niet lang meer op zich laten wachten.

IVM is een techniek waarbij eicellen van een vrouw in een laboratoriumglaasje, dus buiten haar lichaam, worden gerijpt. Na een dag wordt het gerijpte eitje in het lab met een zaadcel bevrucht en pas enkele dagen later in de baarmoeder van de vrouw teruggeplaatst.

Het hoofd van het fertiliteitscentrum van het St. Elisabeth Ziekenhuis zegt dat de nieuwe methode een potentiële concurrent is van de IVF-behandeling. Bij IVF (in vitro fertilisatie) vindt alleen de bevruchting van het eitje in het laboratorium plaats, bij IVM ook de rijping. Het grote voordeel daarvan is dat vrouwen geen zware hormooninjecties meer nodig hebben, waar veel vrouwen erg veel last van hebben. Vrouwen kunnen overgevoelig zijn voor de geïnjecteerde hormonen, die kunnen de patiënt ziek maken en in een enkel geval zelfs in levensgevaar brengen.

Daar komt nog bij dat de hormoonbehandeling erg duur is. Een ampul van het middel FSH, dat de eicellen doet groeien, kost 60 euro. En voor één IVF-behandeling heeft een patiënt al snel een kleine dertig ampullen nodig.

Een nadeel van de nieuwe methode is dat het slagingspercentage van IVM nog niet hoger is dan vijftien procent, ook in het buitenland. Vijftien onvruchtbare vrouwen kregen dit jaar van het St. Elisabeth ziekenhuis in Tilburg en het Jeroen Bosch ziekenhuis in ’s Hertogenbosch een IVM-behandeling, maar raakten niet zwanger. Bij IVF is de kans op succes 25 procent.

Hoewel de IVM-methode in Nederland nog nooit was toegepast, besloten de twee ziekenhuizen de vijftien behandelingen zonder ruchtbaarheid uit te voeren. Ze wilden geen overspannen verwachtingen wekken en niet overspoeld worden met verzoeken, zeggen specialisten bij de ziekenhuizen.

De activiteiten van de twee ziekenhuizen werden toch openbaar, tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer over de Embryowet. Kamerleden hadden uiteenlopende experts voor de hoorzitting uitgenodigd om zich te laten informeren over de meningen en laatste ontwikkelingen rond de Embryowet. De Tweede Kamer stemde gisteren in met het kabinetsbesluit om het geldende verbod om embryo’s voor onderzoek te kweken weer te verlengen (zie kader).

Marcel Kenter, algemeen secretaris van de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO), uitte tegenover de Kamerleden zijn grote zorgen over de IVM-behandeling. De organisatie, die medisch-wetenschappelijk onderzoek met proefpersonen in Nederland controleert, vindt dat er eerst veel meer onderzoek gedaan moet worden naar IVM en de gevolgen, voordat ziekenhuizen het als behandeling aan vrouwen aanbieden. Maar zulk onderzoek kan niet gedaan worden, omdat de wet verbiedt embryo’s te maken alleen voor onderzoek. Kenter spreekt van een ongewenste en zorgelijke ontwikkeling: „Nu zijn kind en vrouw proefpersoon.” Volgens hem is uit wetenschappelijk onderzoek nog niet gebleken dat de methode veilig en betrouwbaar is. Ook Wybo Dondorp van de Gezondheidsraad en hoogleraar Biomedische Ethiek Guido de Wert, die deelnamen aan de hoorzitting maakten, uitten bedenkingen. De Wert spreekt van een „potentieel riskante technologie”.

Maar de CCMO liet ook weten niet bevoegd te zijn om „bindende uitspraken” te doen over behandelingen. Haar bevoegdheden beperken zich tot wetenschappelijk onderzoek. Daarom kregen de twee ziekenhuizen het advies van de CCMO om fiat te vragen aan de beroepsvereniging van zowel gynaecologen (NVOG) als embryologen (KLEM). De ziekenhuizen volgden dat advies op en staakten tijdelijk hun behandeling. Zij verwachten na de zomer groen licht van de beroepsverenigingen te krijgen en willen vrouwen hun behandeling dan weer aanbieden.

De specialisten van de Brabantse ziekenhuizen snappen die verontrustheid niet. Zij zien juist grote kansen in de nieuwe techniek. „Het zou ideaal zijn als het niet meer nodig is om vrouwen met hormonen te stimuleren. Als wij het slagingspercentage van IVM naar twintig procent zouden weten te brengen, dan zou deze techniek een grote concurrent van IVF kunnen worden”, zegt klinisch embryloog Dimitri Consten.

Gynaecoloog Jan-Peter de Bruin van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch zegt: „Er is al heel veel ervaring met dieren die ontstaan zijn door IVM en met vierhonderd buitenlandse kinderen. Daarom vinden wij dat deze techniek al niet meer in de experimentele fase zit. Volgens ons is het dus ook niet nodig om embryo’s te creëren voor onderzoek. De kinderen die in het buitenland zijn geboren door IVM hebben niet meer afwijkingen dan kinderen die op natuurlijke wijze zijn verwekt.”

De Brabantse specialisten vinden dat de kinderen die na IVM worden geboren heel serieus gevolgd moeten worden, net zoals dat in het buitenland gebeurt.