Mediawaakhond wil ook bondgenoot zijn

Het Commissariaat voor de Media deelt boetes uit. Vier voorbeelden uit de praktijk van de ‘mediapolitie’ tonen problemen die de nieuwe Mediawet moet oplossen.

Hilversum, 21 juni. - De NPS maakte vorig jaar te weinig programma’s voor minderheden: 27.000 euro boete. SBS6 zond tijdens Domino D-day te veel reclame uit: 33.750 euro. DA Drogisterijen verkocht te goedkope boeken: 4.500 euro. In totaal 244.000 euro boete gaf het Commissariaat voor de Media (CvdM) vorig jaar. Het jaarverslag somt alle sancties op.

„In Hilversum heten we de mediapolitie”, zegt voorzitter Inge Brakman. „Iedereen is bang voor de boetes.” Maar het CvdM is meer en meer bondgenoot van de commerciële omroep, zegt Brakman: „We staan meer reclame toe rondom programma’s dan vroeger; ín programma’s mogen producten terughoudend worden getoond.”

Zo krijgen Nederlandse commerciële zenders als SBS en Tien vrijwel dezelfde rechten als RTL, dat officieel een Luxemburgse zender is die aan (minder strenge) Luxemburgse mediaregels moet voldoen. Liberalisering van reclame- en sponsorregels is een van de actuele mediadossiers op het bureau van Brakman. In de vernieuwde Mediawet, die na de zomer wordt behandeld, moet de ongelijkheid worden rechtgezet.

Het Commissariaat doet meer dan toezicht houden op tv-zenders: het geeft advies bij fusies en overnames, houdt toezicht op de Kijkwijzer en handhaaft de vaste boekenprijs. Bovenal houdt het Commissariaat toezicht op de financiën van de publieke omroepen. Maar over de omroepsalarissen mag het Commissariaat niks zeggen. Zeker negen omroepbazen verdienen meer dan de premier. Brakman: „Wij kijken slechts of het geld rechtmatig wordt besteed. Niet doelmatig.”

Waarover beslist het Commissariaat? Vier boetes illustreren de taak van de ‘mediawaakhond’.

1 TROS, boete van 135.000 euro (juni 2007). De omroep schond de Mediawet in de Diomedea-zaak. Diomedea is de naam van een tv-bedrijf dat de TROS en producent D&D wilden oprichten. De samenwerking mislukte en de omroep betaalde de producent een afkoopsom. Allemaal tegen de regels, aldus het Commissariaat. Brakman: „De werkwijze van sommige omroepen kan veel transparanter.” Minister Plasterk (OCW, PvdA) komt binnenkort met plannen om de organisatie van de Nederlandse publieke omroep te verbeteren.

2NPS, boete van 27.000 euro (oktober 2006). De omroep zond vorig jaar te weinig programma’s uit voor minderheden. Het Commissariaat bewaakt deze programmavoorschriften, maar die zijn ingewikkeld, aldus Brakman. „Er zijn meer dan honderd categorieën programma’s.” Die verdwijnen in de nieuwe Mediawet. Overheid en Nederlandse Publieke Omroep gaan jaarlijks een prestatiecontract sluiten, zoals de overheid en de NS dat doen over het op tijd rijden van treinen. De omroepen moeten vastleggen hoeveel en wat voor soort programma’s ze gaan uitzenden.

3Zendtijd ingeperkt voor IKON en humanisten (januari 2007). Alle levensovertuigingen hebben in Nederland recht op zendtijd op radio en tv (Mediawet artikel 39f). Hoe meer aanhangers, hoe meer zendtijd. Dat lijkt eenvoudig, maar hoeveel zendtijd precies en wie de uitzendingen maakt, is inzet van een lange juridische strijd. Tot aan de Raad van State toe. Het Commissariaat gaf de IKON en de Humanistische Omroep minder zendtijd wegens bezuinigingen. De twee moslimomroepen moeten verplicht samenwerken, maar willen dat niet. Zijn de 39f-omroepen nog wel van deze tijd? „Ze bieden diversiteit in het bestel”, zegt Brakman. „De gedachte is prachtig, maar het praktische probleem is dat zich wel twintig groeperingen aandienden voor deze zendtijd.”

4Publieke Omroep: een boete van 86,5 miljoen (juni 2006). Geen boete van het Commissariaat, maar van de Europese Commissie naar aanleiding van klachten van commerciële omroepen. De Nederlandse publieke omroepen kregen volgens de Commissie tussen 1994 en 2005 meer geld dan voor het vervullen van hun publieke taak noodzakelijk was. Hierdoor konden zij extra reserves opbouwen. De vordering staat inmiddels geparkeerd bij de algemene omroepreserve. „In de loop van het jaar wordt extra budget toegekend om te voorkomen dat de publieke omroepen in de problemen komt”, zegt Brakman. Als de omroepen het bedrag mogen houden, dan blijft de ‘oneerlijke concurrentie’ waarover de commerciële stations klaagden toch bestaan? Brakman: „Er zijn maatregelen genomen. De omroepreserves kennen nu een maximum.”

Uit de richtlijn Televisie zonder grenzen blijkt meer Europese invloed. De richtlijn ziet tv los van de distributietechniek. Via kabel, satelliet of internet: televisie is televisie. Dat plaatst het Commissariaat voor dilemma’s. De organisatie houdt zich bezig met de digitale themakanalen van de publieke omroep, maar mag nu niets zeggen over de commerciële stations op internet. De mediapolitie wil geen internetpolitie worden. Brakman: „We kunnen niet gaan controleren wat op YouTube verschijnt.”

Lees recente uitspraken op www.cvdm.nl