Vijf Duitsers buigen zich over verslingerd wolwezen

Op Poetry International stond gisteren de vertaler in de schijnwerpers. Zes Duitsers bogen zich over Anneke Brassinga, en Gregor Seferens kreeg de Brockway prijs.

Hoe vertaal je „het verslingerd wollig wezen” in het Duits, zonder de dubbele betekenis ‘gehecht zijn aan’ en ‘wegslingeren’ te verliezen? Mag je in plaats van een rivier, de zee in een gedicht opvoeren, omdat ‘Meer’ het gewenste rijmeffect heeft? En hoe doe je recht aan de verkleinwoorden in een gedicht, terwijl het Duits veel minder verkleinwoorden kent dan het Nederlands? Met dit soort vragen stoeiden vijf Duitsers en een Nederlandse vertaler in het Brockway programma, op het Rotterdamse festival Poetry International.

Op uitnodiging van het Nederlandse Literair Vertalingen- en Productiefonds (NLPVF) bogen de vertalers zich vier dagen lang over zes gedichten van Anneke Brassinga. Gisteren presenteerden zij het resultaat. Een bijzonder moment, omdat voor een keer niet de dichter en zijn poëzie, maar de doorgaans tot onzichtbaarheid gedoemde vertaler in de schijnwerpers werd gezet.

Dat gebeurde tijdens hetzelfde programma ook met de uitreiking van de tweejaarlijkse Brockway Prize voor poëzievertalingen uit het Nederlands. De laureaat Gregor Seferens heeft volgens de jury „een verbazingwekkend groot register in het Duits.” In het bijzonder trof de jury in zijn vertalingen van Anna Enquist een grote „precisie” aan. Volgens de jury is „precisie” onmisbaar voor een vertaler wil hij de toon en stijl van een dichter overbrengen in een andere taal. Seferens ontving in 2000 al de Else Otten-prijs voor zijn vertaling van De procedure van Harry Mulisch. Hij vertaalde gedichten van onder meer Mustafa Stitou, Stefan Hertmans en Miriam Van hee. Aan de prijs is een geldbedrag van vijfduizend euro verbonden.

Alvorens de prijs uit te reiken benadrukte NLPVF-directeur Henk Pröpper het belang van vertalers voor de literatuur. Een belang dat voor het publiek vaak onzichtbaar blijft, zelfs op een internationaal poëzie festival als Poetry International, wat zonder vertalers niet zou kunnen bestaan (traditiegetrouw is op de laatste dag van het festival wel aandacht voor vertalen, maar dan vertalen dichters elkaars poëzie). „Er is nog altijd veel en veel te weinig aandacht voor vertalers,” aldus Pröpper. Zijn opmerking werd ironisch genoeg onderstreept door de tegenvallende stoelbezetting in de grote zaal van de Rotterdamse Schouwburg: zo een veertig man waren op de avond afgekomen.

Het Brockway programma werd voor de tweede keer gehouden. Dit jaar stond het Duits centraal, de taal waarin verreweg de meeste Nederlandse literatuur wordt vertaald. De vertaalde gedichten van Brassinga zullen in het vermaarde Duitse literaire tijdschrift Schreibheft worden gepubliceerd. Hoe daarin ‘het verslingerd wollig wezen’ is vertaald? Als ‘das verbandelte Wuschelwesen’, zonder ambiguïteit dus. Sommige nuances zijn on vertaalbaar.

Natuurlijk was er op het gebied van de poëzie zelf ook een hoop te beleven op het festival. Hoge ogen gooide Lennart Sjögren. De Deense dichter blaast het romantische cliché van de bezielde natuur nieuw leven in door deze grimmig en moraalloos te beschrijven: „Als in het voorbijgaan en met volstrekte onverschilligheid/ doodvonnissen uitvaardigen, zo,/ iets trager, maar even effectief,/ laten bomen hun bladeren vallen.” Vertaald door Bernlef.