Dat woord moet nu van tafel

De Nederlandse militairen in Irak hebben geen gevangenen gemarteld.

Maar niet alles ging volgens de regels. De militairen werden niet goed begeleid.

Op 23 oktober 2003 arresteerden Nederlandse militairen circa 80 verdachten om wapenhandel, op een markt in As Samawah, Irak. Foto WFA WFA10:ILLEGALE WAPENMARKT:IRAK:23OKT2003 - In samenwerking met lokale Iraakse politie, Koninklijke Marechaussee en Korps Mariniers zijn tijdens het doorzoeken van een illegale wapenmarkt in As Samawah ongeveer 20 wapens, enkele handgranaten en zeer veel klein kaliber munitie gevonden. Er zijn ongeveer 80 verdachten opgepakt die door de lokale politie en Koninklijke Marechaussee gehoord worden. Indien schuldig bevonden worden deze voorgeleid bij de rechter en ingesloten. Deze actie heeft vele maanden onderzoek en voorbereiding gekost. Het verkenningspeloton van het Korps Mariniers had voorgaande weken al diverse observaties gedaan van illegale activiteiten en deze vastgelegd met camera's. WFA/rg/str. Rob Gieling
Op 23 oktober 2003 arresteerden Nederlandse militairen circa 80 verdachten om wapenhandel, op een markt in As Samawah, Irak. Foto WFA WFA10:ILLEGALE WAPENMARKT:IRAK:23OKT2003 - In samenwerking met lokale Iraakse politie, Koninklijke Marechaussee en Korps Mariniers zijn tijdens het doorzoeken van een illegale wapenmarkt in As Samawah ongeveer 20 wapens, enkele handgranaten en zeer veel klein kaliber munitie gevonden. Er zijn ongeveer 80 verdachten opgepakt die door de lokale politie en Koninklijke Marechaussee gehoord worden. Indien schuldig bevonden worden deze voorgeleid bij de rechter en ingesloten. Deze actie heeft vele maanden onderzoek en voorbereiding gekost. Het verkenningspeloton van het Korps Mariniers had voorgaande weken al diverse observaties gedaan van illegale activiteiten en deze vastgelegd met camera's. WFA/rg/str. Rob Gieling WFA

Nederlandse militairen hebben bij het verhoren van gedetineerden in Irak internationaal humanitair recht en interne regels geschonden, maar niet gemarteld. Eén keer kreeg een Saoediër in strijd met het Europese mensenrechtenverdrag een vernederende behandeling.

Dat schrijft de commissie-Van den Berg in een gisteren verschenen rapport. De commissie was ingesteld door toenmalig minister van Defensie Henk Kamp, na een publicatie in de Volkskrant eind 2006. Daarin stond dat medewerkers van de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst in 2003 Irakezen hadden gemarteld. Nederlandse militairen waren na de val van Saddam Hussein in 2003 betrokken bij de wederopbouwmissie in Irak.

Volgens het rapport is er geen „doofpotcultuur” op het ministerie van Defensie om incidenten uit de publiciteit te houden. Ook de Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten (CTIVD), die de ondervragingen van de gevangenen onderzocht, ziet geen aanwijzing voor marteling of andere onrechtmatige handelingen.

Maar kritiek is er ook. Zo waren de politiek afgedwongen beperkingen voor de troepen nauwelijks werkbaar, aldus de commissies. Ook was er onvoldoende voorbereidingstijd voor een dergelijke complexe missie.

Daarnaast, schrijft de CTIVD, werden de medewerkers van de MIVD ter plaatse „volstrekt onvoldoende begeleid” uit Den Haag. De verhoren vonden plaats zonder enig toezicht. Door cultuurverschillen binnen de krijgsmacht was samenwerking onvoldoende.

Minister van Defensie Van Middelkoop zegt ‘blij’ te zijn dat er „niet langer een verdenking van marteling is, dat brisante woord moet nu van tafel”. Wel erkent hij dat „een aantal zaken niet is goed gegaan”. In de Tweede Kamer reageren de meeste partijen opgelucht dat van de martel-aantijgingen „nauwelijks iets over” is.

Of in een enkel geval in strijd met het recht is gehandeld, moet het Openbaar Ministerie uitmaken.

De Volkskrant betreurt achteraf het gebruik van het woord ‘martelingen’, zo liet de krant in een eerste reactie weten. Maar volgens hoofdredacteur Pieter Broertjes zijn de publicaties van november 2006 niet voor niets geweest. „Daarmee is de methode van verhoren van onze militairen in Irak op de kaart gezet. Dat is de taak van de krant.”

Zie commentaar op pagina 19