De Hollandse allochtonen van Fascinatio

Vinexwijken waren ooit witte enclaves, waar autochtone tweeverdieners de drukte van de stad wilden ontvluchten.

Maar dat verandert.

Nermin Öztürk en Hüseyin Çelik met hun kinderen Jülide en Ayda. Foto Dirk-Jan Visser (Foto: Dirk-Jan Visser / Capelle aan den IJssel: 01-06-2007) Fenix wijk Fascinatio. Hier Huseyn en Nermin Celik met hun kinderen Julioe (4) en Ayola (1)
Nermin Öztürk en Hüseyin Çelik met hun kinderen Jülide en Ayda. Foto Dirk-Jan Visser (Foto: Dirk-Jan Visser / Capelle aan den IJssel: 01-06-2007) Fenix wijk Fascinatio. Hier Huseyn en Nermin Celik met hun kinderen Julioe (4) en Ayola (1) Visser, Dirk-Jan

De nieuwbouwwijk Fascinatio in Capelle aan den IJssel is een doorsnee nieuwbouwwijk: schone straten, veel auto’s, wipkippen en glijbanen, en op elke hoek een keurige papier-, glas-, GFT-, of restafvalbak. Fascinatio was oorspronkelijk bedoeld als bedrijventerrein maar werd uiteindelijk een woonwijk. De grond onder de wijk bestaat uit verontreinigd havenslib en moest dus eerst worden gesaneerd.

In de modern en strak ingerichte woning aan het Tjaliehof zit de Turkse Selma (32) met haar dochtertje Selin (een paar weken oud) op schoot. Tot januari van dit jaar woonde Selma met haar man Bülent (36) en zoontje Ahmet (1,5) aan de drukke Bergweg in Rotterdam-Noord. Ze woonden op de derde verdieping. Geen lift, geen balkon, en de auto stond altijd een paar straten verderop geparkeerd. „We wilden een tuin voor de kleine, de auto voor de deur, en een rustigere plek om te wonen”, zegt Selma.

Selma en haar gezin zijn niet de enigen. In Fascinatio, dat tegen Rotterdam aanligt en ingeklemd is tussen de A16, bedrijvenpark Rivium en de metrolijn, is 44 procent van de bevolking van niet-westerse allochtone afkomst. Dat bleek uit de buurtmonitor die de gemeente door onderzoeksbureau ABF Research heeft laten uitvoeren. Inclusief de westerse allochtonen loopt dat percentage zelfs op tot boven de 50 procent. Het zijn cijfers die voor verbazing hebben gezorgd op het Capelse stadhuis. „In de eerste bouwfase zag je dat nog helemaal niet, het is echt iets van de laatste jaren”, zegt wethouder Hans Jacobs (Stedelijke Ontwikkeling) van Capelle aan den IJssel. Fascinatio is met slechts 15 procent sociale woningbouw en huizenprijzen vanaf zo’n 275.000 euro een „relatief dure vinexwijk”.

Directeur Annelies Koornneef van openbare basisschool De Wonderwind – ruim de helft van haar 105 leerlingen heeft een andere nationaliteit – was ook verbaasd. „Toen ik hier begon dacht ik ‘wat zie ik een hoop allochtone kinderen’. Zit ik wel goed?”

Een steeds groter deel van de allochtone middenklasse verlaat de stad en verhuist naar een nieuwbouwhuis in een vinexwijk of een randgemeente, zegt onderzoeker Radboud Engbersen van onderzoeksbureau Movisie, een kenniscentrum voor maatschappelijke ontwikkeling. Samen met de Erasmus Universiteit Rotterdam presenteerde hij onlangs het onderzoek Kiezen voor de stad. Na de ‘witte vlucht’ vanaf eind jaren zestig, toen veel autochtonen uit de stad wegtrokken, is nu ook de ‘zwarte vlucht’ op gang gekomen, staat in het rapport. Surinamers lopen voorop, gevolgd door Turken. Andere nationaliteiten zoals Marokkanen en Antillianen zullen volgen, voorspelt Engbersen. Het zijn vaak goed opgeleide mensen met een goede baan. Vaak tweeverdieners, zoals Selma die bij het CWI werkt, en haar man Bülent die onderhoudsingenieur op Schiphol is.

Waarom verlaten allochtone gezinnen eigenlijk de stad?

Een van de belangrijkste redenen is het onderwijs, zegt onderzoeker Engbersen. „Ze hebben zelf vaak op een zwarte school gezeten en hebben vriendjes gehad met wie het niet goed is afgelopen. Daarom zoeken ze voor hun eigen kinderen een gemengde school. Ze tellen echt de witte koppies. Zijn het er genoeg, dan moet het onderwijs daar wel goed zijn.”

Die ervaring heeft ook Annelies Koornneef van basisschool De Wonderwind. „De ouders zoeken bewust naar een school waar niet heel veel buitenlandse kinderen op zitten. Ze denken dat zo’n school hun kinderen betere kansen biedt”, zegt ze.

Eigenlijk wijken de woonwensen van de allochtone middenklasse nauwelijks af van die van autochtonen, zo blijkt uit het onderzoek Kiezen voor de stad. Ook allochtonen zoeken naar een woonwijk met speelvoorzieningen, een parkeerplaats voor de deur, en een veilige en rustige woonomgeving. „Als ze het zich financieel kunnen veroorloven, zijn ze weg”, zegt onderzoeker Engbersen. „En”, zegt hij, „allochtonen hangen erg aan een nieuwbouwhuis. Het is een statussymbool. Ze hebben zich opgewerkt en zijn daar trots op. Ze willen hun vooruitgang etaleren.” Wat ook meespeelt, zegt Joke van der Zwaard, is de druk van banken: „Die adviseren vaak om geen woning te kopen in de oude stadswijk waar ze wonen, omdat ze dat geld bij verkoop misschien niet meer terugverdienen.” Van der Zwaard doet als zelfstandig onderzoeker al ruim twintig jaar onderzoek naar sociale mobiliteit, onder meer in de regio Rotterdam.

De integratie in Fascinatio verloopt eigenlijk geruisloos, zegt Annelies Koornneef van De Wonderwind. Allochtone bewoners zien zichzelf niet meer als allochtoon: „Ze profileren zich niet als Turks of Marokkaans, maar als bewoners van Fascinatio.” Wethouder Jacobs: „Het is een beetje raar om te zeggen, maar ze gedragen zich net als Nederlandse gezinnen.”

De allochtone middenklasse die steeds vaker wegtrekt uit de stad. Dat is slecht nieuws voor minister Vogelaar (Wonen, Wijken en Integratie, PvdA), die de middenklasse juist ín grote steden wil houden. Bij het transformeren van haar veertig achterstandswijken naar ‘prachtwijken’ kan de kapitaalkrachtige allochtone middenklasse een grote rol spelen.

De uitstroom van allochtone gezinnen zal toenemen als steden niets doen, zegt onderzoeker Engbersen. Volgens hem moeten steden hun bewoners een plekje bieden waar ze zich kunnen terugtrekken. „Je moet het rumoer, de stank en het gedoe af en toe op afstand kunnen zetten”, zegt Engbersen. Daarnaast, zegt onderzoeker Joke van der Zwaard, moeten steden ook haast maken met het realiseren van goede scholen, voldoende parkeerplaatsen, en betere voorzieningen. „Allochtonen die vooruit gaan in het leven willen dat terugzien in hun wijk. Dat betekent dus geen aggenebbisj sportschool maar een modern health center.”

Als steden daaraan voldoen is de kans groter dat allochtonen blijven danwel terugkeren. Want: de stad blijft trekken. Daar kan Selma in Fascinatio zich in vinden. Want eigenlijk zocht ze een huis in een rustige Rotterdamse buitenwijk. Sterker nog: ze dacht dat ze die had gevonden. Totdat het koopcontract kwam. „Toen we dat ondertekenden, dachten we: hè? Staat ons huis in Capelle?”