De radio gaat digitaal

Omdat digitale radio maar niet van de grond komt, hield de Tweede Kamer er gisteren een hoorzitting over.

Wie krijgt de frequenties? En wat gebeurt er met de FM?

Als digitale radiostations hun zin krijgen, zijn in 2015 de 40 miljoen FM-transistorradio’s in Nederland onbruikbaar.
Als digitale radiostations hun zin krijgen, zijn in 2015 de 40 miljoen FM-transistorradio’s in Nederland onbruikbaar.

Digitale etherradio heeft de toekomst. Zeiden kenners, begin jaren negentig. Maar terwijl in een land als Groot-Brittannië alle stations uitzenden via een digitaal signaal, wil het fenomeen in Nederland maar niet van de grond komen. Alleen de publieke omroep doet sinds 2004 aan TDAB (Terrestrial Digital Audio Broadcasting). Maar in ons land zijn slechts zo’n zesduizend ontvangers in omloop.

Nederlandse radiostations zouden graag zo snel mogelijk overstappen van FM naar TDAB. In een hoorzitting van de vaste Kamercommissie voor Economische Zaken lichtten ze deze week hun wensen toe. Martin Banga, voorzitter van de Vereniging van Commerciële Radio (VCR), schetste het probleem: „Nergens in Europa is het zo moeilijk om digitale radio van de grond te krijgen als in Nederland. Bijna de helft van de luisteraars ontvangt via de kabel. Verder heeft het FM-netwerk een prima dekkend bereik voor wekkerradio’s en autoradio’s.”

Toch willen de Nederlands stations overschakelen op TDAB. De FM-frequenties moeten wat hen betreft uiterlijk in 2015 worden uitgeschakeld. Dat zou betekenen dat de veertig miljoen FM-radio’s die nu in omloop zijn tegen die tijd moeten zijn vervangen. In ruil voor die investering van de consument willen de zendgemachtigden meer stations aanbieden, met een betere geluidskwaliteit.

Over hoe de TDAB-frequenties moeten worden verdeeld, bestaat fikse onenigheid. In een brief aan de Kamer schreef staatssecretaris Frank Heemskerk (Economische Zaken, PvdA) op 16 mei: „Door technische ontwikkeling van de TDAB-standaard worden nieuwe toepassingen mogelijk: TDAB heeft zich ontwikkeld tot mobiele multimediastandaard, die gebruikt kan worden voor méér dan alleen radio. (...) De vergunningen zullen dan ook worden verdeeld door middel van een veiling.” De bestaande zendgemachtigden, publiek én commercieel, zijn het daar niet mee eens. Zij willen niets weten van een veiling en zien ook niets in het openstellen van TDAB-frequenties voor zaken als mobiele televisie.

Peter Jelgersma is voorzitter van de stichting DigiRadio, waarin de bestaande marktpartijen verenigd zijn. Hij deed een klemmend pleidooi de beschikbare frequenties niet per veiling te verdelen, maar via een kwalitatieve toets. „We hebben gezien hoe het afliep toen de FM-frequenties in 2003 onder de hamer gingen. Toen is te veel geld betaald.”

Jelgersma vreest dat andere bedrijven dan radiostations met de frequenties aan de haal gaan als de TDAB-frequenties geveild gaan worden. „Met radio worden in Nederland geen enorme bedragen verdiend. Het is dus financieel aantrekkelijker om bijvoorbeeld mobiele televisie via TDAB uit te gaan zenden. Als radiozendgemachtigden tijdens een veiling moeten opbieden tegen aanbieders van mobiele tv, verliezen ze dat.”

Maar is er dan niet genoeg ruimte voor alle potentiële aanbieders in de digitale ether? Nee, meent Jelgersma: de kwalitatief beste digitale frequentieband biedt volgens hem ruimte aan 150 stations. „Het aanbod zal ook zeker zo groot moeten zijn om mensen een reden te geven naar digitale radio te gaan luisteren.”

De nieuwe partijen die aan tafel zaten, waren het roerend oneens met het pleidooi van Jelgersma. Ronald Haanstra van Mobiele Televisie Nederland (MTVNL) wil zo snel mogelijk een veiling. „En die moet ook toegankelijk zijn voor aanbieders van mobiele tv. Op dit moment biedt alleen KPN, dat overigens deel uitmaakt van de stichting DigiRadio, met zijn Digitenne mobiele tv. Wij vinden dat daar zo snel mogelijk concurrentie naast moet komen. Er zijn dan nog voldoende TDAB-frequenties over voor radiostations.”

De aanwezige Kamerleden bij de hoorzitting wisten niet goed wat ze aanmoesten met alle technische beweringen die over tafel vlogen. Voor hoeveel zenders is er nu eigenlijk ruimte; wat zijn de mogelijkheden van mobiele tv via TDAB? De Kamer was van plan om vóór de zomer nog met staatssecretaris Heemskerk te debatteren over de frequentieverdeling, nu is een extra vragenronde ingelast.

Kamerlid Martijn van Dam van de PvdA kan zich wel vinden in het pleidooi van Haanstra van MTVNL dat het goed zou zijn als KPN’s Digitenne concurrentie krijgt. „Verder zie ik niet in welk publiek belang ermee gemoeid is om de FM-frequenties uit te zetten in 2015. Ik begrijp dat radiostations zo veel mogelijk luisteraars willen voor hun digitale aanbod, om hun investeringen terug te verdienen. Maar het is niet aan de overheid om dat af te dwingen.”

Lees vragen en antwoorden over DAB op omroep.nl/dab