‘Zo klein als hij is, zo groot zijn zijn tanden’

Duidelijk, onafhankelijk en streng. Hans Hoogervorst lijkt de ideale nieuwe voorzitter van financiële toezichthouder AFM. „Als hij zijn driftaanvallen maar in toom weet te houden.”

Den Haag, 14 juni. - Met de benoeming van Hans Hoogervorst tot voorzitter van de financiële toezichthouder AFM is de cirkel rond. De liberale politicus was als minister van Financiën in 2002 de motor achter regels voor een transparantere financiële sector. Nu gaat hij toezien op de naleving ervan. Hoogervorst gaf de Autoriteit Financiële Markten (AFM) meer macht en nu krijgt hij het voorzitterschap ervoor terug. Aan hem de taak om rust te brengen bij de AFM. Want de beurswaakhond moet volgens kenners nog veel ervaring op doen.

Voor bankiers en beurshandelaren die het nog niet wisten: de nieuwe voorzitter van de AFM houdt niet van polderen. Sterker, wie de nu 51-jarige VVD-politicus-in-ruste wil beledigen, moet hem daarvan betichten. Nee, Hoogervorst is een man van de markt. Hij gelooft naar eigen zeggen heilig in „de heilzame werking van de onzichtbare hand van de markteconomie”. Het zijn woorden die passen bij een man die als minister concurrentie in de zorg heeft geïntroduceerd. De relatief probleemloze invoering van het nieuwe zorgstelsel is een wapenfeit dat bij velen respect afdwingt.

Maar de grote vraag is hoe Hoogervorst zich zal houden nu hij met de andere kant van de markt te maken krijgt. Want als toezichthouder zal Hoogervorst zich moeten bekommeren om de rechten van onwetende consumenten die ingewikkelde financiële producten hebben gekocht. En met de integriteit, of het gebrek daaraan, van bestuurders van financiële instellingen die deze producten aan de man brengen. Maar ook met internationaal opererende bedrijven die, ondanks hun zucht naar meer winst, open moeten zijn over de manier waarop ze die winst behalen en hun cijfers elk jaar weer volgens de Nederlandse wet moeten opstellen en publiceren.

Oud PvdA-politicus, nu hoogleraar Rick van der Ploeg – hij omschreef Hoogervorst ooit als een „pathetisch rechts opneukertje” – denkt dat de rol van toezichthouder hem wel is toevertrouwd. „Een waakhond moet tanden hebben. Nou, Hansje heeft tanden. Zo klein als hij is, zo groot zijn zijn tanden”, zegt Van der Ploeg, die net als Hoogervorst staatssecretaris was in het kabinet-Kok II. „Het is niet iemand die iedereen te vriend wil houden. Hij is bereid om vijanden te maken op het professionele vlak. Het is een harde man in publieke functies. Hij laat zich niet ompraten door zoete praatjes. Integendeel. Bij zoete praatjes van mensen wordt hij juist argwanend, wordt hij harder en nijgt hij naar drift. Dat kan nuttig zijn als toezichthouder.”

Maar, zo voegt Van der Ploeg eraan toe, ter geruststelling van bankiers en beurshandelaren die met Hoogervorst te maken zullen krijgen: „Het is een plezierig iemand om mee van mening te verschillen. Hij is straight en fair.”

[Vervolg HOOGERVORST: pagina 16]

HOOGERVORST

‘Er is bij de AFM behoefte aan rust’

[Vervolg van pagina 15] Met het toezicht houden zit het dus wel goed, maar heeft de historicus Hoogervorst wel genoeg financiële deskundigheid? Rick van der Ploeg heeft zijn twijfel. „Hij is als je heel eerlijk bent natuurlijk geen echte financieel expert. Hans zal zich daarom een beetje moeten bijscholen.” De AFM heeft goede mensen, maar de voorzitter moet meer zijn dan het boegbeeld. „Het is wel een inhoudelijke functie, je moet wel echt met goede argumenten komen. Hij zal de zomer moeten doorbrengen met de nodige literatuur.”

PvdA-staatssecretaris van Economische Zaken Frank Heemskerk, die jarenlang bij ABN Amro werkte en de oud-minister van Volksgezondheid meemaakte als Kamerlid, denkt dat Hoogervorst goede papieren heeft. „Hans heeft in een ver verleden bij een bank gewerkt. Hij is financieel en bestuurlijk goed onderbouwd. Bij de hervorming van de gezondheidszorg heeft hij zich bepaald niet bang getoond voor de verzekeraars”, zegt Heemskerk. „Als voorzitter van AFM moet je ook niet bang zijn voor de branche.”

Groot voordeel voor Hoogervorst is volgens Heemskerk dat hij voldoende afstand heeft tot de financiële wereld. „Hans komt niet uit een sjiek bankiersgeslacht maar uit Schalkwijk [een oudere buurt in Haarlem waar veel allochtonen wonen, red.]. Hij is niet grootgebracht met een gouden paplepel, maar heeft wel een groot netwerk in Den Haag.” Heemskerk beaamt dat Hoogervorst „wel eens driftig is ja. Een toezichthouder moet niet altijd direct primair reageren. Nadenken is heel belangrijk. Aan de andere kant moet je wel snel analyses maken. En dat kan Hoogervorst zeker.”

Hoogervorst treft bij de AFM een snel gegroeide organisatie aan die volgens veel betrokkenen toe is aan rust. Onder de huidige voorzitter Arthur Docters van Leeuwen is de AFM sterk gegroeid en moest de toezichthouder zich op tal van nieuwe terreinen een positie veroveren.

De tijd van opbouwen en uitbouwen is voorbij, vindt Piet Moerland, lid van de raad van bestuur van de Rabobank. „Er is behoefte aan consolidatie. Aan een dialoog tussen de toezichthouder en de sector.” Dat vindt ook Boele Staal, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken. „De AFM is ook medeverantwoordelijk voor het imago van de financiële sector. „Als er dingen niet goed gaan, en er gaan dingen niet goed, dan moet er worden opgetreden. Maar we moeten voorzichtig zijn met het uitvergroten van incidenten”, vindt Staal. „Door alles te openbaren wat misgaat, schaden we de sector. En daarmee ook de consument die moet worden beschermd.”

Advocaat Daan Doorenbos, specialist in financieel straf- en tuchtrecht bij Stibbe in Amsterdam, wijst erop dat de AFM de afgelopen periode verscheidene keren is teruggefloten door de rechter. „De AFM heeft veel nieuwe wettelijke instrumenten ter beschikking gekregen. Dat biedt mogelijkheden maar schept ook verplichtingen”, stelt Doorenbos.

Met name op het punt van de integriteitstoetsing van bestuurders is er de afgelopen periode het nodige misgegaan. „Het College van beroep voor het bedrijfsleven heeft een aantal besluiten van de AFM teruggedraaid omdat er geen of onvoldoende eigen onderzoek was gedaan”, zegt Doorenbos. AFM-bestuurder A.W. Kist heeft op dat punt ook het boetekleed aangetrokken en publiekelijk verklaard dat zijn dienst het leven zal moeten beteren.

Volgens Doorenbos is dat een flinke opgave. „De AFM heeft een forse inhaalslag gemaakt en het niveau van de juristen is heel behoorlijk. Maar de dienst werkt ook in een dynamisch gebied met weinig traditie.” Dat is interessant, maar ook riskant. Het betekent dat je op juridisch gebied veel nieuwe wetgeving moet invullen en uitvoeren en dat is niet gemakkelijk. Zeker in de financiële sector waar voor de betrokken personen en instelling veel op het spel staat. Doorenbos: „Het schept voor de AFM en haar voorzitter een grote verantwoordelijkheid.”

Dat Hoogervorst niet op alle vlakken uitblinkt, bleek deze week uit het rapport van de commissie-Dekker over de mislukte VVD-verkiezingscampagne. Hoogervorst was campagneleider van de VVD en moest toezien hoe zijn partij zes zetels verloor. Dekker schrijft bikkelhard in het rapport dat Hoogervorst zich samen met partijleider Rutte en het hoofdbestuur heeft laten „gijzelen” door Verdonk om kiezers te winnen. Hij is ook niet in staat geweest een verbinding te leggen met Verdonks campagneteam.

Kay van de Linde was Verdonks persoonlijke campagnestrateeg en zegt nu over Hoogervorst dat hij beter geen campagneleider had kunnen worden. „Dat is een vak apart”. Van de Linde is ook communicatieadviseur in de financiële wereld en denkt dat er behoefte is aan stabiliteit en duidelijkheid in de financiële sector. „Hoogervorst zal misschien opkijken dat ik nu zo aardig over hem spreek, maar ik verwacht dat hij minder als een agent te werk zal gaan dan zijn voorganger”, aldus Van de Linde. „Onder Docters van Leeuwen was het toezicht gericht op straffen. Gezien zijn achtergrond bij het Openbaar Ministerie benaderde hij het werk van de AFM als een agent die oordelen velt en veroordeelt”, zegt Van de Linde. „Hoogervorst zal het veel meer vanuit de geest van de wet benaderen, verwacht ik.”

Johan van der Werf, directievoorzitter van Aegon Nederland die Hoogervorst van nabij heeft meegemaakt als minister: „Hoogervorst heeft bewezen dat hij zich verdiept in de materie. Hij is recht door zee en een doener. Heel betrouwbaar.” Volgens Van der Werf kan hij niet alleen op niveau omgaan met kabinetsleden en voorzitters van raden van bestuur, maar durft hij ook voor zijn mening uit te komen. „Dat is belangrijk voor een toezichthouder. Hij moet afstand houden van de wetgever en de branche. Dat kan hij omdat hij een onafhankelijk figuur is.”

Maar voordat Hoogervorst dit najaar Arthur Docters van Leeuwen opvolgt, moet hij eerst nog een andere klus klaren. De Hongaarse regering heeft de kleine Nederlandse ‘Napoleon‘ voor 30.000 euro ingehuurd om advies te geven over de meest ingrijpende hervormingen in de Hongaarse gezondheidszorg sinds de val van het communisme. Maar daarna heeft Hoogervorst de handen vrij om zich op zijn nieuwe baan als toezichthouder voor te bereiden.

Rick van der Ploeg beveelt hem bij deze voorbereiding de Amsterdamse hoogleraar Financiële Markten – en AFM-adviseur – Arnoud Boot aan, die al in 1995 aandacht vroeg voor een gebrek aan transparantie bij beleggingsverzekeringen. „Bij hem moet Hoogervorst maar eens wat lessen gaan volgen.”