Soloartiesten kan de VVD niet gebruiken

Rita Verdonk heeft de VVD bijna verscheurd met haar ambities, zo staat in een rapport over de VVD.

En Mark Rutte was vrijwel onzichtbaar in de campagne.

De VVD dreigt verscheurd te raken door „sluimerende ambities” van VVD-politici, lees: Rita Verdonk. Daarom moet de positie van de partijvoorzitter worden versterkt. Híj krijgt de regie en neemt maatregelen tegen leden die niet loyaal zijn aan de partij.

Dat zijn de belangrijkste bevindingen in het rapport Kiezen voor een nieuw liberaal elan, dat een commissie onder leiding van oud-minister Sybilla Dekker gisteren presenteerde. Het rapport evalueert de verloren gemeenteraadsverkiezingen van maart vorig jaar, de daaropvolgende lijsttrekkersstrijd tussen Mark Rutte en Verdonk en de (eveneens verloren) Kamerverkiezingen van november 2006.

De VVD, meent Dekker, heeft zich het afgelopen jaar laten gijzelen door de ambities van Verdonk. Uit angst kiezers en leden te verliezen en om een scheuring in de partij te voorkomen, is niet ingegrepen door de fractievoorzitter, het partijbestuur of de vicepremier, toenmalig minister van Financiën Zalm.

De VVD experimenteerde vorig jaar met een door de leden gekozen lijsttrekker, nadat de PvdA daar in 2002 mee was begonnen. Op de strijd tussen Rutte en Verdonk leek het hoofdbestuur van de VVD niet voorbereid. Die strijd verdeelde de VVD tot op het bot, stelt Dekker. „Het feit dat personen elkaar negatief bejegenen, schaadt de partij ongelooflijk.” En: „De VVD is er niet voor soloartiesten.”

Nadat Mark Rutte tot lijsttrekker was gekozen, mochten Rita Verdonk en Henk Kamp een persoonlijke campagne voeren voor de Kamerverkiezingen. Dekker zegt nu dat deze persoonlijke campagneteams „niet zichtbaar hebben gewerkt als een gezamenlijk sterk team ten behoeve van de VVD”.

Bij de Kamerverkiezingen hebben het hoofdbestuur van de partij én beide lijsttrekkerskandidaten grote fouten gemaakt, constateert Dekker. Zo heeft zij kritiek op het optreden van Rutte. Hij slaagde er niet in de VVD zichtbaar te maken. Er trad „vervlakking” op in de campagne. Nadat Rutte lijsttrekker was geworden, „gijzelde hij zichzelf en zijn nieuw fractie” met de mededeling dat Verdonk zijn nummer twee zou worden.

Hoewel Dekker hard oordeelt over het optreden van Verdonk, schrijft ze ook dat het hoofdbestuur op geen enkele wijze waardering heeft uitgesproken voor de voorkeursstemmen die Verdonk op 22 november haalde. Ze haalde bijna 70.000 stemmen meer dan lijsttrekker Rutte.

„Het feit dat ze die waardering niet kreeg, heeft tot frustratie bij haar geleid”, zei Dekker. Dit leidde uiteindelijk tot „een dieptepunt in de beeldvorming van de partij”, namelijk het optreden van Verdonk zelf met haar persconferentie in het Haagse café Plein XIX, waar ze de leiding van de VVD claimde. Rutte zei daar gisteren over: „Die cafécoup, dat was eens maar nooit weer.”

De verdeeldheid in de partij werd ook van binnenuit gevoed. Zo mengden partijprominenten zich in de lijsttrekkersstrijd, waardoor de partij „stijl en respect” verloor. Al die tijd heeft het hoofdbestuur onvoldoende leiding gegeven. Er was ook de schijn van partijdigheid, omdat het hoofdbestuur steun had uitgesproken voor Ruttes kandidatuur. Campagneleider Hans Hoogervorst slaagde er volgens Dekker niet in een verbinding te leggen tussen de campagneteams van Rutte en Verdonk.

Dekker schrijft verder dat de „partijleider richting moet geven aan politieke ideeën en koers van de partij”. De voorzitter moet op termijn een betaalde baan worden. Dekker bepleit een „stevige liberale (her)positionering” van de VVD. Daarbij moet het twee jaar geleden aangenomen, maar binnen de partij zeer omstreden Liberaal Manifest als „inspiratiebron” dienen.

Partijleider Rutte zei gisteren dat hij „goed uit de voeten kan” met het rapport. Ook partijvoorzitter Jan van Zanen onderschrijft de meeste conclusies. Van Zanen zei gisteren er niet aan te denken af te treden.

Lees het hele rapport over de crisis binnen de VVD op www.nrc.nl