Nederlanders op tijd naar huis

Met het voortschrijden van de techniek gaan mensen korter werken, is de theorie. Maar in opkomende economieën is het nog niet zo ver. In Peru werkt de helft meer dan 48 uur.

De Britse econoom John Maynard Keynes voorspelde in 1930 dat toekomstige generaties zich stierlijk zouden vervelen. Als mensen straks maar drie uur per dag werken, schreef hij in het essay ‘Economic Possibilities for our Grandchildren’, moeten ze leren hoe ze met zoveel vrije tijd omgaan.

Keynes had een punt, althans voor het geïndustrialiseerde deel van de wereld. Maar met drie uur per dag werken sloeg hij de plank flink mis. Dat blijkt wel uit het boek ‘Working Time Around the World’, dat de Amerikaanse arbeidstijdenexpert Jon Messenger van de International Labour Organization (ILO), vorige week publiceerde. Volgens Messenger werkt 22 procent van alle werkende mensen wereldwijd – ofwel 614,2 miljoen mensen – meer dan 48 uur per week.

Vooral de Peruanen blinken daarin uit, gevolgd door de Koreanen, Thai en Pakistani. „In Noorwegen en Nederland zijn relatief het minst van dit soort langwerkers,” zegt Messenger tussen tikkende klokken in het Patek Philippe-museum in Genève.

Messenger zelf heeft ook overuren gedraaid. Over dit eerste wereldwijde werktijdenonderzoek heeft hij zeven jaar gedaan. Geen wonder: het aantal uren dat mensen werken, komt vaak niet overeen met het aantal dat in hun contract of de wet staat. Daarbij doen veel Europeanen ander soort werk dan Afrikanen. Ook valt de informele sector moeilijk te meten.

En als Zweden parttime werken is dat vaak omdat ze het wíllen (een teken van rijkdom), maar voor Indiërs of Guatemalteken betekent het meestal dat er geen fulltime werk is (een teken van armoe).

In veel westerse landen is veertig uur werken de norm; soms wordt dat wettelijk geregeld, soms via cao’s. In ontwikkelingslanden ligt de lat vaak nog bij 48 uur. ‘Nog’, want dat was in Europa honderd jaar geleden ook zo. Destijds deed men aan arbeidstijdverkorting om arbeiders gezond en productief te houden. Nu heeft dit meer met het scheppen van werkgelegenheid te maken, of het combineren van werk en gezin.

Maar in Korea houdt maar 24 procent van de mensen zich aan hun uren; de rest werkt harder. In Peru, Armenië en zelfs Frankrijk – het enige land met een 35-urige werkweek – zegt precies de helft van de mensen dat ze langer werken dan afgesproken. In Canada, Finland en Rusland houdt zo’n 90 procent zich aan de afgesproken werktijden.

Maar de absolute topper is Nederland: 95,7 procent van de mannen en 98,9 procent van de vrouwen zeggen niet langer te werken dan de uren waarvoor ze betaald worden. „Nederland,” zegt Messenger, „is uniek. Ik kom nergens mensen tegen die zo keurig op tijd naar huis gaan.”

In 1870 werd er in Nederland gemiddeld harder gewerkt (3.285 uur per jaar) dan in Frankrijk, Duitsland, Engeland, Australië en Amerika. In 2000 waren dat nog maar 1.347 uur per jaar – minder dan in deze andere landen.

Ook in armere landen, zo blijkt uit het boek, worden excessieve werktijden steeds meer beteugeld. Alleen, arbeiders zijn daar niet altijd enthousiast over. Dat speelt onder andere in Hongarije, dat EU-wetgeving met kortere werktijden wil invoeren. Minder werken betekent voor veel Hongaren: minder inkomen.

De kortste werkweken hebben mensen in overheidsdienst, zoals onderwijzers. Veiligheidsbeambten werken het langst van allemaal: Messenger kwam er tegen die 72 uur per week werkten. Zij werken op de vreemdste tijden, en worden daar vaak niet extra voor beloond omdat van hen ‘slechts’ fysieke aanwezigheid wordt gevraagd.

Maar een andere ontwikkeling leidt langere werktijden. „Flexibilisering van werktijden,” zegt Messenger, „neemt wereldwijd toe. Winkels zijn langer open, de service-industrie groeit. Van de kleine zelfstandigen zonder personeel, die vooral in de serviceverlening zitten, draait ruim dertig procent meer dan 49 uur per week. In Frankrijk geldt dit zelfs voor 60 procent van de zelfstandigen.”

Dat gaat vooral voor mannen op. Vrouwelijke zelfstandigen maken veel kortere werkdagen. Zij beginnen steeds vaker voor zichzelf om een beter evenwicht te vinden tussen werk en gezin. Maar zelfs onder hen zijn er maar weinigen die hun werkdag tot die drie uur van Keynes weten te beperken.

Working Time Around the World: Trends in working hours, laws, and policies in a global comparative perspective, door Sangheon Lee, Deirdre McCann and Jon Messenger, ILO, Geneva.