Enige routine en een kleine verrassing

Op zijn bezoek aan Israël en de Palestijnse gebieden nam minister Verhagen een groepje studenten uit Nederland mee. „Wat Palestijnen ons vertelden over huiszoekingen en liquidaties zagen we later terug in het holocaustmuseum.”

Minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) bij de eeuwige vlam van holocaustmuseum Yad Vashem. Foto AP Dutch Foreign Minister Maxime Verhagen rekindles the Eternal Flame in the Hall of Remembrance at the Yad Vashem Holocaust Memorial in Jerusalem Tuesday June 12, 2007. (AP Photo / Oded Balilty)
Minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) bij de eeuwige vlam van holocaustmuseum Yad Vashem. Foto AP Dutch Foreign Minister Maxime Verhagen rekindles the Eternal Flame in the Hall of Remembrance at the Yad Vashem Holocaust Memorial in Jerusalem Tuesday June 12, 2007. (AP Photo / Oded Balilty) Associated Press

Voor zijn eerste reis als minister van Buitenlandse Zaken meende Maxime Verhagen (CDA) dat „het venster van mogelijkheden” voor het stichten van vrede in het Midden-Oosten tussen Israël en de Palestijnen nog open stond. Daar denkt hij nu genuanceerder over, na een tweedaags bezoek aan Israël en een deel van de Palestijnse gebieden.

Van betrekkelijk dichtbij, hoewel op zeer veilige afstand van de exploderende Gazastrook, kon Verhagen constateren hoe problematisch de positie van „gematigde krachten” als de Palestijnse president Abbas is en hoe „gecompliceerd” voor Israël – dat volgens de minister nooit een door „de terroristische organisatie Hamas” geleid Gaza kan accepteren.

Dat een Palestijnse democratische en gedemilitariseerde staat naast Israël een abstract, theoretisch karakter heeft gekregen, is Verhagen ook duidelijk geworden. Hij vertrok pessimistischer dan hij gekomen was. En ieder geval veel wijzer over de beperkte invloed van Nederland. Als hij ook naar Gaza was gegaan – en dat had hij best gewild – dan had hij helemaal zeker geweten dat de tweestatenoplossing geen kans meer heeft. Voor Verhagen is in de eerste plaats het moslimfundamentalistische Hamas verantwoordelijk voor de situatie.

Tot tevredenheid van premier Olmert en minister van Buitenlandse Zaken Livni zegde Verhagen toe hij de internationale boycot van Hamas blijft steunen en niet zal ingaan op pleidooien om met de Palestijnse fundamentalisten in gesprek te gaan.

Of zij nu democratisch aan de macht zijn gekomen of niet, of zij door de Palestijnse burgers worden gesteund of niet, maakt geen verschil. „Wij zijn ook altijd tegen de deelname van Hamas aan de verkiezingen geweest”, aldus Verhagen. De relatie tussen de internationale boycot en de enorme problemen waarmee president Abbas en de Palestijnse regering kampen, ziet hij overigens wel, want Nederland blijft langs omwegen de Palestijnse Autoriteit financieel steunen.

Hoewel hij nadrukkelijk ontkende dat de EU (en dus Nederland) op het ogenblik niet meer doen dan „crisismanagement”, zei hij dat er op dit moment volgens hem weinig andere opties zijn dan het versterken van de gematigde krachten. En daar wordt Hamas nadrukkelijk niet toe gerekend.

Ministeriële werkbezoeken hebben altijd vaste bestanddelen. Zo was het bezoek aan zijn collega Livni, die nog maar een marginale rol speelt in de regering van premier Olmert, pure routine. Maar het gesprek met Olmert leverde een kleine verrassing op. De Israëlische premier vindt na de uitbreiding van de VN-macht in zuidelijk Libanon dat er nu ook maar blauwhelmen moeten komen in het grensgebied tussen Egypte en de Gazastrook, langs de zogeheten Philadelphi Corridor. Deze grens is lek en wordt door smokkelaars gebruikt om Palestijnse militanten te voorzien van wapens.

Verhagen was enigszins overvallen door dit idee. Hoe dan ook werd het voorstel later door de staf van Olmert in een persverklaring gepresenteerd als een verzoek waarop Nederland positief had gereageerd. Voor Verhagen was het niet meer dan een idee dat in de marge aan de orde was gekomen. Mogelijk is ook dat de zeer middelmatig Engels sprekende Verhagen, die overweegt Engelse lessen te gaan, nemen Olmert niet goed had verstaan. Nederlandse deelname, zo werd na afloop duidelijk gemaakt, is alleen bespreekbaar in het kader van een vredesovereenkomst tussen Israëliërs en Palestijnen.

Het bijzondere van Verhagens bezoek school in de groep Nederlandse studenten die hij had meegenomen, onder wie een aantal moslims, joden en christenen. Met hen bezocht hij de muur (de 700 kilometer lange afscheidingsbarrière op Palestijns gebied) bij Betlehem en het holocaustmuseum van Yad Vashem.

De studenten werkten ook een eigen programma af, voerden debatten met Israëlische zionisten, dineerden met Palestijnse studenten en maakten een tocht langs alle heiligheden en gevoeligheden, zoals de muur en de nederzettingen.

Dat er in de groep al snel een tweedeling ontstond, bleek tijdens een gesprek met de minister op het terras van het King David Hotel in West-Jeruzalem. Eva Blankenberg uit Vught, Stephanie Verstift uit Utrecht en Khalid Tatou uit Den Haag waren na het bezoek aan Yad Vashem en Betlehem vooral getroffen door de overeenkomsten tussen de wijze waarop de nazi’s de joden behandelden en de Israëliërs de Palestijnen. „Wat die Palestijnse studenten ons vertelden over huiszoekingen, arrestaties en liquidaties zagen we de volgende dag terug in het holocaustmuseum. Behoorlijk schokkend was dat”, vertelde Eva de onthutste minister.

Khalid zei te zullen vertrekken in de wetenschap dat de Palestijnen worden onderdrukt zoals de joden voor de oorlog en dat de bezetting moet eindigen. Het schaarse tegengeluid kwam van Guy Muller, een 21-jarige student bestuurskunde en een „sociale zionist”. Onvergelijkbaar, argumenteerde de joodse deelnemer. „Er is geen Israëliër die uit is op de totale uitroeiing van alle Palestijnen”, zei hij. En daar was iedereen het ook wel weer mee eens. Zoals er ook brede overeenstemming was over de constatering dat Israëliërs en Palestijnen, inclusief Hamas „veel meer met elkaar moeten praten”.

Betwijfeld werd of Verhagen, die „wel heel erg pro-Israëlisch is” (Neziha Karaoglu, van Turkse afkomst) dat ook zou vinden. En dat kon de minister van achter zijn pilsje alleen maar bevestigen.