Anti-politiek

Groen, conservatief, rechtlijnig en doortastend. Die eigenschappen zoeken West-Europese kiezers in hun leider. Een leider die zegt dat hij met een sociaal hart en een rechtse veiligheids- en immigratie-agenda zal hervormen. Een anti-politicus dus, die net als de kiezer een hekel heeft aan politieke spelletjes. Er zijn gigantische problemen en die moeten worden opgelost: dat vindt de kiezer, dat vinden die leiders. De Belgische christen-democraat Leterme zei het mooi toen hij zondag de verkiezingen won: hij dronk een paar pinten minder, want hij moest maandag meteen aan de slag.

Sarkozy is de modernste leider van Europa. Hij wist zijn keiharde, rechtse uitstraling om te vormen tot het anti-politieke imago van een president van alle Fransen. Zijn benoemingsbeleid lijkt ingegeven door de wens kundige mensen aan te stellen in plaats van door nepotisme. Er lag een plan klaar om extreem-rechts de wind uit de zeilen te nemen en de socialisten weg te zetten als een stelletje incapabele, onverzoenlijke navelstaarders. Geweldige strategie. Zelfs hier overheerst het beeld van een hardwerkende president die aan de slag wil en het op moet nemen tegen een groep ruziezoekers.

Hoe kan het toch dat de sociaaldemocraten in Groot-Brittannië, Duitsland, Nederland, België en Frankrijk intellectueel failliet lijken en bovendien geen campagne meer kunnen voeren? Zijn sociaal-democratische partijen niet groen, conservatief, rechtlijnig en doortastend? Nee, dat zijn ze niet. Maar geen enkele politieke partij is dat. Het gaat erom dat sociaal-democraten geen hekel hebben aan de staat, en geen hekel hebben aan bureaucratie. Het zijn geen anti-politici. Dus elke keer dat een socialistische leider zegt dat hij streeft naar meer marktwerking, kleedt hij het gedachtengoed van zijn stroming verder uit. Anti-politiek en sociaal-democratisch leiderschap gaan niet samen. Terwijl de kiezer snakt naar doortastende leiders, zijn de sociaal-democratische partijen stuurloos geworden: in Frankrijk vechten Hollande en Royal om het leiderschap, in Groot-Brittannië is Brown het nog niet en Blair het niet meer. De PvdA heeft alleen nog een minister van Financiën.

Menno van der Veen

Publicist en programmamaker bij de Balie in Amsterdam.