Zijn computer blijft uit; hij heeft papadag

Moeders die in deeltijd werken, krijgen telkens kritiek – van feministen, economen en van hun omgeving. Toch werken ook steeds meer vaders in deeltijd. En zij schamen zich er niet voor.

Op een bankje in speelpark Lepelenburg in Utrecht zit links Walter Immerzeel (31) met zijn zoon Thijmen (2), rechts Brad Kokke (36) met zijn dochter Isabel (1) en zijn zoon Pieter (3). Foto Evelyn Jacq Europa, Nederland,Utrecht, 06-06-2007 Park Lepelenburg.Vaders met hun kinderen bij de speelplaats. Brad Kokke (r) met Pieter (3j.) en Isabel (1j.) en Walter immerzeel met zoon Thymen (2j.). Foto: Evelyne Jacq
Op een bankje in speelpark Lepelenburg in Utrecht zit links Walter Immerzeel (31) met zijn zoon Thijmen (2), rechts Brad Kokke (36) met zijn dochter Isabel (1) en zijn zoon Pieter (3). Foto Evelyn Jacq Europa, Nederland,Utrecht, 06-06-2007 Park Lepelenburg.Vaders met hun kinderen bij de speelplaats. Brad Kokke (r) met Pieter (3j.) en Isabel (1j.) en Walter immerzeel met zoon Thymen (2j.). Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

Merel Thie

Sinds kort kan Walter van Gisbergen (35) thuis zijn zakelijke e-mail lezen. Hij begeleidt bouwprojecten bij het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Maar als hij op woensdag voor zijn dochter Franka van bijna twee zorgt, blijft zijn computer uit. „Nu het kan, verwachten ze ook dat je je mail leest. Daar ben ik het volstrekt mee oneens. Dit is mijn vrije dag.” Als het afdelingsoverleg van maandag naar woensdag wordt verplaatst is hij er niet bij. „Gewoon pech gehad”. Een borrel? „Dan moet het wel een heel aardige collega zijn die afscheid neemt. En dan neem ik Franka mee, dat moet wel.”

Op woensdag speelt hij met haar in het park, drinken ze koffie bij de Hema of fietsen ze een stukje – dat vindt ze leuk. Vandaag laat hij haar klimmen op de toestellen van speelpark Lepelenburg, in het oosten van Utrecht. Ze graaft in het zand. Tegen twaalf uur wordt ze moe en gaan ze naar huis. Ze moet slapen.

Onder aanvoering van columniste en econoom Heleen Mees is er in het afgelopen jaar veel kritiek geuit op de 51 procent van de moeders die in deeltijd werkt. Wie minder gaat werken om voor kinderen te zorgen, verspilt economisch kapitaal, stelt zij, en neemt genoegen met ‘inferieure’ banen.

Maar ook steeds meer mannen werken in deeltijd, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Bij tweeverdieners nam het aantal vaders dat in deeltijd werkte toe van 30.000 in 1995 naar 64.000 in 2005.

In vergelijking met het aantal moeders dat in 2005 in deeltijd werkte – 420.000 – zijn de mannen nog altijd ver in de minderheid. Voor mannen is de drempel naar deeltijdwerk hoger dan voor vrouwen, zegt Jolet Plomp van adviesbureau ArbeidsPsychologie Amsterdam. Mannen maken zich meer zorgen over de consequenties voor hun carrière. Soms zijn die zorgen terecht, want ook veel werkgevers vinden dat hogere banen niet in deeltijd kunnen. Plomp: „Het is geaccepteerd dat een moeder tijd wil om voor de kinderen te zorgen, maar mannen krijgen minder begrip.”

Maar de groep van mannen die in deeltijd gaan werken, groeit. Ze hebben vaak een vrouw met een goede baan. Het zijn mannen die tien jaar geleden nog van hun werkgever te horen kregen dat ze onder geen beding een dag vrij mochten zijn om voor de kinderen te zorgen. Nu mogen ze dat wel.

Vrouwen hebben de deeltijdbaan gecreëerd, mannen zorgen voor de emancipatie ervan. Zoals het ontwerp van de stofzuiger beter werd toen ook mannen hem gingen gebruiken. Voor de kinderwagen geldt hetzelfde: die werd mooier, lichter en wendbaarder. Mannen die een dag thuis zijn om voor de kinderen te zorgen, lijken ook dat beter te regelen.

Mannen gaan anders om met deeltijdwerk, ziet Marion Koopman. Ze is algemeen directeur van de Amsterdamse internetprovider xs4all, met 281 werknemers. Deeltijdwerken is er bijna de norm. Vier van de tien mannen werkt in deeltijd en zeven van de tien vrouwen. Zij hebben niet allemaal kinderen. Medewerkers gebruiken de vrije dag of dagen vaak voor zelfontplooiing, zegt Koopman. „Ze studeren nog, houden zich bezig met kunst of een eigen bedrijf.” Daar profiteert het bedrijf ook van, vindt ze.

Zelf werkt ze vier dagen. Ook drie mannen in haar managementteam doen dat. Mannen zijn stelliger over hun vrije dag, zegt Koopman. „Iedereen hier werkt ook wel eens op zo’n vrije dag. Maar vrouwen zijn de hele dag door bereikbaar en doen de dingen tussendoor. Mannen zetten makkelijker hun telefoon uit en behandelen dan in een uur per dag hun mail.”

Een ander voorbeeld: als ze een vrouw belt en vraagt om een rapport te lezen, doet ze het waarschijnlijk meteen. De man zegt: ik lees het vanmiddag om drie uur. „Vrouwen lijken dankbaarder dat ze in deeltijd mogen werken – verder maar niet al te moeilijk doen.”

In het park waar Walter van Gisbergen met zijn dochter speelt, geeft Benny Naber (39) deze woensdagochtend zijn dochter Nikki van zes weken melk uit een flesje. Zijn vriendin Susanne (39) komt er later bij zitten. Hij werkt vier dagen, zij drie. Bij de meeste van hun vrienden is dat het geval, zegt ze. Zij denkt dat mannen daarom hun ‘papadag’ anders invullen dan moeders die met de kinderen thuis zijn. Ze zegt: „Ze zijn één dag thuis. Ik zie het bij de buren. Hij onderneemt allemaal leuke dingen met zijn kind. En als het kind slaapt, rust hij uit, want het is wel zijn vrije dag. Moeders bereiden dan vaak het eten voor, of vouwen de was. Hij heeft alleen oog voor zijn kind. Maar als je meer dagen thuis bent om voor kinderen te zorgen, moet je wel bereikbaar zijn.”

Zelf is ze doordeweeks twee dagen thuis bij haar dochter. Alleen tegen haar vriend zegt iedereen dat het zo goed is dat hij ook thuis is om voor Nikki te zorgen. „Het heeft een soort status, een papadag”.

Als de zoon van Walter Immerzeel (31) op woensdag slaapt, gaat hij verder met zijn promotieonderzoek. „Of ik doe wat voor mezelf: krantje lezen, af en toe hardlopen”.

Op een bankje in het speelpark zit ook Brad Kokke (36), die vier dagen in de week voor een tijdschrift werkt. „Ik probeer de woensdag altijd helemaal vrij te houden.” Tussen de middag slapen zijn kinderen van drie en één jaar. Dan logt hij nog wel eens in. „Werken als zij wakker zijn, is niet te doen en ook helemaal niet leuk.”

De ontwikkeling dat mannen meer in deeltijd werken zal doorzetten, denkt sociaal demograaf Jan Latten van het CBS. Want de vrouw die een baan van drie dagen achterlaat, wordt in de regel ook opgevolgd door iemand die drie dagen werkt. De deeltijdbanen die er zijn, worden geen fulltimebanen meer.

Latten vindt het overigens raar om te doen alsof deeltijdwerk een nieuw fenomeen is. Vroeger werkte men zes dagen, toen 40 uur, nu 36. „Vier dagen kan de norm worden.”

Dit is het eerste deel van een serie over moeders, vaders en deeltijdarbeid.