Wereldpolitiek aan zee was voor deelnemers de moeite

Over het belang van de resultaten valt te twisten, maar toch heeft de G8 in de badplaats Heiligendamm Merkel, Bush, Poetin en Sarkozy genoeg opgeleverd. ‘Veel kleine stapjes.’

De balans van twee dagen hoog politiek beraad aan de Oostzeekust: over het belang van de gemaakte afspraken valt te twisten, maar de retraite in het Duitse Heiligendamm heeft alle deelnemers toch genoeg opgeleverd om tevreden naar huis te kunnen terugkeren. En die uitkomst stond aan het begin van de week nog niet vast.

Spannend was het vooral voor bondskanselier Angela Merkel, dit jaar gastvrouw en voorzitter van de G8, de groep van zeven rijkste industrielanden en Rusland. In de internationale arena en bij haar collega-regeringsleiders stond haar reputatie als effectief leider op het spel.

Merkel had in de aanloop naar de top hoog ingezet, door aan te sturen op bindende afspraken over beperking van de uitstoot van broeikasgassen. Maar toen bleek dat de Amerikanen daar in geen geval toe waren te bewegen, dreigde Merkels belangrijkste agendapunt in het water te vallen.

Dat gezichtsverlies werd haar bespaard. Toen Washington eind vorige week met een eigen, alternatief voorstel kwam om klimaatverandering tegen te gaan, leek dat aanvankelijk de positie van de bondskanselier te ondermijnen. Maar het bleek juist een uitweg te uit de impasse: de Amerikanen waren bereid mee te werken aan de strijd tegen klimaatverandering, maar wel op hún manier: dus zonder bindende afspraken.

Daarmee was de basis gelegd voor een compromis, dat donderdag als een succes werd gepresenteerd – al was het niet waar Merkel zo hard voor had gewerkt, ze stond nu tenminste niet helemaal met lege handen. En voorkomen was dat de politieke bondgenoten Duitsland en Amerika op de top lijnrecht tegenover elkaar kwamen te staan. Zoals Merkel zelf zei: „Politiek is vaak een kwestie van veel kleine stapjes.”

Voor president Bush is belangrijk dat hem dankzij het klimaatcompromis niet de rol kon worden toegespeeld van de grote dwarsligger in de strijd tegen het broeikaseffect. Of er werkelijk sprake zal zijn van een omslag in het Amerikaanse beleid moet nog blijken. Maar het zal het Witte Huis niet zijn ontgaan dat de Amerikaanse publieke opinie steeds minder begrip heeft voor de afzijdigheid van Bush bij dit grote internationale vraagstuk.

Tevreden kan Bush ook zijn dat zijn verhouding met president Poetin voorlopig in een wat rustiger vaarwater is gekomen. De twee mannen hadden donderdag in de marge van de top een volgens Bush constructief gesprek. Het was de eerste keer dat ze elkaar spraken sinds Poetin de VS in februari een gevaar voor de wereld noemde. Sindsdien haalde de Russische president nog een aantal keer fel uit, vooral naar het Amerikaanse plan in Polen en Tsjechië onderdelen te plaatsen van een raketschild. Hij dreigde afgelopen weekeinde zelfs dat Rusland zijn raketten op Europa zou richten, als het Amerikaanse plan doorgaat.

Met al die harde woorden had Poetin zijn punt al gemaakt ruim voor de top begon. In Heiligendamm hoefde hij daarom zijn bittere klachten over de VS niet meer uit te spelen. Hij presenteerde Bush zelfs een voorstel dat het raketschild voor Moskou acceptabel zou maken: waarom maken de VS geen gebruik van een radarinstallaties in Azerbeidzjan?

Het lijkt onwaarschijnlijk dat het Pentagon enthousiast zal zijn over een Russische bondgenoot als extra partner bij het schild. Maar de twee presidenten zijn nu tenminste over het raketschild in gesprek. Gisteren opperde Poetin op een persconferentie behulpzaam nog een aantal andere locaties voor het radar: Turkije, Irak of platforms op zee. Alles liever dan voormalige Oostbloklanden.

Poetin kon niet voorkomen dat hij op de top onder druk werd gezet om af te zien van een veto, als in de VN-Veiligheidsraad een resolutie aan de orde komt die Kosovo onafhankelijkheid (onder internationaal toezicht) verleent. Maar hij gaf geen duimbreed toe – en laat het Westen zo zitten met het dilemma of het Kosovo als onafhankelijke staat zal erkennen zonder de zegen van de Veiligheidsraad.

De Franse president Sarkozy maakte zijn debuut bij de G8, waar hij op dezelfde energieke manier optrad als hij in eigen land doet. Hij kwam met voorstellen over van alles, van Kosovo tot het raketschild – en merkte meteen hoe moeilijk het is om iets voor elkaar te krijgen. Hij stelde de situatie in Darfur op de G8 aan de orde en riep voor 25 juni een internationale ministersconferentie bijeen in Parijs, om te bespreken hoe de humanitaire hulpverleners in de door geweld geplaagde regio van Soedan beveiligd kunnen worden.

Zelfs veteraan Blair, die zijn laatste G8 meemaakte, toonde zich tevreden: het broeikaseffect en Afrika, twee jaar geleden door hem aangekaart op de G8 in het Schotse Gleneagles, waren in Heiligendamm de belangrijkste thema’s en leverden afspraken op.

De demonstranten tegen de G8, die massaal op de top waren afgekomen, waren niet blij met de resultaten. Toch hadden ook zij een reden voor tevredenheid: na de zware rellen in het weekeinde wisten ze met vreedzame betogingen en blokkades hun momentum en publieke sympathie te hervinden.