Oude kunstenaars verrassen in Venetië

De hoofdtentoonstelling op de biënnale in Venetië toont vooral werk van oudere kunstenaars. Dat maakt soms een belegen indruk. Maar dé ontdekking is de Argentijn León Ferrari (87).

Kussende bezoekers bij de installatie van Argentijn Leon Ferrari op de Biënnale van Venetië (foto Reuters) Visitors kiss each other under the installation by Argentine artist Leon Ferrari at the Arsenale pavilion during the 52nd International Art Exhibition in Venice June 7, 2007. The 52nd International Art Exhibition, entitled "Think with the Senses – Feel with the Mind. Art in the Present Tense", will run June 10 to November 21, 2007. REUTERS/Alessandro Bianchi (ITALY)
Kussende bezoekers bij de installatie van Argentijn Leon Ferrari op de Biënnale van Venetië (foto Reuters) Visitors kiss each other under the installation by Argentine artist Leon Ferrari at the Arsenale pavilion during the 52nd International Art Exhibition in Venice June 7, 2007. The 52nd International Art Exhibition, entitled "Think with the Senses – Feel with the Mind. Art in the Present Tense", will run June 10 to November 21, 2007. REUTERS/Alessandro Bianchi (ITALY) REUTERS

Met haar 96 jaar is de Franse kunstenaar Louise Bourgeois zonder twijfel de oudste deelneemster aan de 52ste editie van de Biënnale van Venetië. Maar heel veel leeftijdsverschil met de andere exposanten op de hoofdtentoonstelling in het Italiaanse paviljoen is er niet. De Amerikaanse criticus Robert Storr selecteerde voor zijn thematentoonstelling Think with the Senses, Feel with the Mind zo’n honderd kunstenaars, en het gros daarvan is de vijftig ruimschoots gepasseerd.

Die keuze om van ’s werelds belangrijkste kunstevenement een eerbetoon aan de oudere kunstenaar te maken, is een gewaagde. Want in de kunstwereld draait het om jonge goden en recente trends. Het publiek wil op een biënnale graag nieuwe ontdekkingen doen, het liefst uit werelddelen waar het zelf nog nooit geweest is. Maar op deze biënnale wordt de toeschouwer geconfronteerd met oude bekenden – kunstenaars van wie de meesten al vele jaren geleden in Venetië debuteerden.

Het aardige is wel dat Storr al deze oude rotten gloednieuw werk liet maken. Art in the present tense, luidt de ondertitel van zijn tentoonstelling niet voor niets. Zo stelt de Amerikaan Bruce Nauman (66) het speciaal voor deze gelegenheid gemaakte Venice Fountains tentoon, een sculptuur die bestaat uit twee vierkante kunststof wasbakken die je vaak in kunstenaarsateliers treft. Uit twee afgietsels van menselijke hoofden stromen luid klaterende waterstralen omlaag. Je hoort ze op meters afstand, al wordt het geluid van het kunstwerk regelmatig overstemd door de fikse Venetiaanse regenbuien.

Het overgrote deel van het Italiaanse paviljoen wordt in beslag genomen door schilders. Er zijn nieuwe werken van Gerhard Richter (75) – abstracte schilderijen die weliswaar zeer esthetisch zijn, maar ook een herhaling van wat Richter twintig jaar geleden al deed. Sigmar Polke (66) overdondert in de erezaal met reusachtige koperkleurige doeken die een spiegelend oppervlak hebben en voortdurend van kleur verschieten als je erlangs loopt. Ellsworth Kelly (84) stapelt tegenwoordig monochrome doeken op elkaar, waardoor een sterke perspectivische werking ontstaat. En Robert Ryman (77) schildert nog steeds in zijn favoriete kleur wit, maar nu op een donkere ondergrond.

Mooi is de combinatie tussen het werk van de Belg Raoul De Keyser (77) met dat van de in Europa nog vrij onbekende Amerikaan Thomas Nozkowski (63). Beiden maken kleine, intieme schilderijtjes die abstract zijn, maar wel afgeleid van alledaagse taferelen. De Keyser schildert zijn zonnige, lieve schilderijen met zachte kleuren en zachte contouren, terwijl de vormentaal van Nozkowski scherper en kleurrijker is. Maar gelijkgestemd zijn ze zeker.

Met al die monografische zalen maakt Storrs inrichting van het Italiaanse paviljoen wel een brave, klassieke indruk. Belegen, zou je haast willen zeggen. Gelukkig wordt dat gebrek aan urgentie ruimschoots goedgemaakt in de gebouwen van de Arsenale, waar Think with the Senses een vervolg heeft gekregen met actueel, maatschappijkritisch werk.

Die actualiteit heeft overigens niets met leeftijd te maken. Want dé grote ontdekking op deze biënnale is de 87-jarige León Ferrari uit Argentinië. Zijn beeld van een Jezusfiguur die aan een Amerikaanse straaljager gekruisigd is, oogt alsof het gemaakt is door een opstandige twintigjarige. Ferrari is woedend op de westerse wereld en op de bloederige oorlogen die in Gods naam worden gevoerd. Dat uitte hij bijvoorbeeld in een fraaie serie collages, waarin hij getormenteerde figuren uit beroemde apocalyptische schilderijen van onder meer Michelangelo en Dürer integreert in krantenartikelen die over het Vaticaan handelen.

Jonge honden zijn er ook, op deze biënnale van de 50-plussers. Maar ze komen uit een onverwachte hoek: de sloppenwijken van Rio de Janeiro. Op het centrale grasveld tussen de landenpaviljoens in bouwde een groep Braziliaanse jongens van elf jaar en ouder de favela na waar ze nog altijd wonen. Het is een reusachtige maquette van een stad op een heuvel, gemaakt van de bakstenen waaruit ook hun eigen huizen zijn opgetrokken en gedecoreerd met het speelgoed waar ze thuis ook mee spelen. Het Morrinho Project, zoals de groep zich noemt, is geen sociaal project van een geëngageerde kunstenaar, maar een initiatief van de kinderen zelf – een manhaftige poging om zichzelf via de kunst te behoeden voor bendes en drugs. Ze bewogen zich gisteren nog wat onwennig over het biënnaleterrein, deze straatjongens uit Rio. Ze vroegen hun ontdekker Robert Storr om zijn handtekening, maar hadden niet door dat zij, de onzichtbaren, de werkelijke sterren van dit evenement zijn.

Biënnale van Venetië. 10 juni t/m 21 nov. Di t/m zo 10-18u. Inl: www.labiennale.org